Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Ölmas Umarbekov

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 91–92-b. — ziyouz.com

    Umarbekov Ölmas (1934.25.1 Toşkent — 1994.10.11) — Özbekiston xalq yozuvçisi (1992). Özbekistonda xizmat kursatgan san'at arbobi (1984). Urta Osiyo un-tining filol. ftini tugatgan (1956). Respublika televideniye va radioeşittiriş davlat qömitasida muharrir, boş muxarrir (1956 —71), Özbekiston K.P MKda sektor mudiri (1971—74), «Uzbekfilm» kinostudiyasi direktori (1971—81), Özbekiston Madaniyat işlari vazirining birinçi örinbosari (1982—86), vaziri (1987— 89), Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi (1985—89), Özbekiston Respublikasi Boş vazirining örinbosari (1989—91). Ilk kitobi — «Hikoyalar» (1958). «Xatingni kutaman», «Yurak sözlari» (1960); «Boboyonğoq» (1961), «Yulduzlar», «Menga işonmaysanmi?» (1962), «Hayot abadiy» (1964), «Çaros» (1966), «Köprik» (1968), «Bolgar qöşiklari», «Oltin yaproqlar» (1972), «Qiyomat qarz» kabi hikoyalarida kişilarning ma'naviyaxloqiy gözalligini tasvirlaşga, insonning jamiyat va tabiat oldidagi burçini, mas'uliyatini körsatişga alohida e'tibor bergan. «Bolgar qöşiqlari» (1972) turkum hikoyalari ham ixçamligi, dramatizmga boyligi, şe'riyritmik xususiyatlari b-n ajralib turadi. U.ning «Sevgilim — sevgilim» (1963), «Kimning taşvişi yöq» (1965), «Uruş farzandi» (1972), «Yoz yomğiri» (1973), «Oq qaldirğoç» (1974) va b. qissalari janriy rang-barangligi, qahramonlar ruhiy olamining teranligi, badiiy tasvir usullarining takrorlanmasligi b-n diqqatga sazovor. «Odam böliş qiyin» (1970) va «Fotima va Zuhra» (1994) romanlarida yoşlar, kişilarning xulqatvorida köringan salbiy jihatlarni tasvirlaş orkali sovet davri ma'naviyatidagi kamçiliklar haqqoniy oçib berilgan.

    U. ijodida dramaturgiya muhim örinni egallaydi. 70-y.larda öz iste'dodini teatr san'ati sohasida sinab, «Oqar suvlar» (1971), «Sud», «Yoşlik dengizi» (1972), «Komissiya» (1974) singari pyesalarni yozgan. U. 80 y.larda «Öz arizasiga köra», «Kuzning birinçi kuni», «Qiyomat qarz», «Assalom, quyoş» singari yetuk sahna asarlarini yaratdi. Ayniqsa, maşhur teatr artisti Ş.Burhonov ijrosidagi Sulaymon ota obrazi tufayli U. pyesasi asosida sahnalaştirilgan «Qiyomat qarz» spektakli tomoşabinlar örtasida katta şuhrat qozondi. U. Hamza nomidagi teatr (x.03. Özbek Milliy akademik drama teatri)da sahnalaştirilgan bu va b. pyesalari b-n şu davr özbek dramaturgiyasi taraqqiyotiga muhim hissa qöşdi. U. «Qizimga maktublar» («Mangu hayot bösağasida») deb nomlangan sönggi publitsistik asarida hayotga, ötkinçi umrga çuqur falsafiy nazar taşlovçi, özining va özgalarning hayotiy tajribasidan yuksak xulosalar çiqaruvçi yozuvçi darajasiga kötarilganini namoyiş etgan. Umrining sönggi yillarida yozgan «Tuhmat» (1987), «Oqsoqol» (1991), «Özing uçun öl yetim» (1992, tugallanmagan) dramalari ham e'tiborga loyiq.

    U. «Yigit va qiz» (1967), «Asosiy kön» (1971), «Ikki soldat qissasi» (1973), «Çangalzordagi ov», «Sevgi afsonasi» (1985) va b. kinossenariylarning mualliflaridan biri.

    Hayotning botiniy qatlamlarini çuqur örganiş va taxlil etiş, inson taqdirida röy bergan ziddiyat va holatlarni, belgilarni umumlaştiriş, badiiy tafakkur tarozisiga qöyiş, lirizmga moyillik, inson xarakterini uning ruhiy holati, histuyğulari orqali oçib beriş U.ning ijodiy uslubiga xos xususiyatlardir. Asarlari xorijiy tillarga tarjima qilingan. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureata (1980).

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    УМАРБЕКОВ Ўлмас (1934.25.1 Тошкент — 1994.10.11) — Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1992). Ўзбекистонда хизмат курсатган санъат арбоби (1984). Урта Осиё ун-тининг филол. фтини тугатган (1956). Республика телевидение ва радиоэшиттириш давлат қўмитасида муҳаррир, бош мухаррир (1956 —71), Ўзбекистон К.П МКда сектор мудири (1971—74), «Узбекфильм» киностудияси директори (1971—81), Ўзбекистон Маданият ишлари вазирининг биринчи ўринбосари (1982—86), вазири (1987— 89), Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раиси (1985—89), Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари (1989—91). Илк китоби — «Ҳикоялар» (1958). «Хатингни кутаман», «Юрак сўзлари» (1960); «Бобоёнғоқ» (1961), «Юлдузлар», «Менга ишонмайсанми?» (1962), «Ҳаёт абадий» (1964), «Чарос» (1966), «Кўприк» (1968), «Болгар қўшиклари», «Олтин япроқлар» (1972), «Қиёмат қарз» каби ҳикояларида кишиларнинг маънавийахлоқий гўзаллигини тасвирлашга, инсоннинг жамият ва табиат олдидаги бурчини, масъулиятини кўрсатишга алоҳида эътибор берган. «Болгар қўшиқлари» (1972) туркум ҳикоялари ҳам ихчамлиги, драматизмга бойлиги, шеърийритмик хусусиятлари б-н ажралиб туради. У.нинг «Севгилим — севгилим» (1963), «Кимнинг ташвиши йўқ» (1965), «Уруш фарзанди» (1972), «Ёз ёмғири» (1973), «Оқ қалдирғоч» (1974) ва б. қиссалари жанрий ранг-баранглиги, қаҳрамонлар руҳий оламининг теранлиги, бадиий тасвир усулларининг такрорланмаслиги б-н диққатга сазовор. «Одам бўлиш қийин» (1970) ва «Фотима ва Зуҳра» (1994) романларида ёшлар, кишиларнинг хулқатворида кўринган салбий жиҳатларни тасвирлаш оркали совет даври маънавиятидаги камчиликлар ҳаққоний очиб берилган.

    У. ижодида драматургия муҳим ўринни эгаллайди. 70-й.ларда ўз истеъдодини театр санъати соҳасида синаб, «Оқар сувлар» (1971), «Суд», «Ёшлик денгизи» (1972), «Комиссия» (1974) сингари пьесаларни ёзган. У. 80 й.ларда «Ўз аризасига кўра», «Кузнинг биринчи куни», «Қиёмат қарз», «Ассалом, қуёш» сингари етук саҳна асарларини яратди. Айниқса, машҳур театр артисти Ш.Бурҳонов ижросидаги Сулаймон ота образи туфайли У. пьесаси асосида саҳналаштирилган «Қиёмат қарз» спектакли томошабинлар ўртасида катта шуҳрат қозонди. У. Ҳамза номидаги театр (х.03. Ўзбек Миллий академик драма театри)да саҳналаштирилган бу ва б. пьесалари б-н шу давр ўзбек драматургияси тараққиётига муҳим ҳисса қўшди. У. «Қизимга мактублар» («Мангу ҳаёт бўсағасида») деб номланган сўнгги публицистик асарида ҳаётга, ўткинчи умрга чуқур фалсафий назар ташловчи, ўзининг ва ўзгаларнинг ҳаётий тажрибасидан юксак хулосалар чиқарувчи ёзувчи даражасига кўтарилганини намойиш этган. Умрининг сўнгги йилларида ёзган «Туҳмат» (1987), «Оқсоқол» (1991), «Ўзинг учун ўл етим» (1992, тугалланмаган) драмалари ҳам эътиборга лойиқ.

    У. «Йигит ва қиз» (1967), «Асосий кўн» (1971), «Икки солдат қиссаси» (1973), «Чангалзордаги ов», «Севги афсонаси» (1985) ва б. киносценарийларнинг муаллифларидан бири.

    Ҳаётнинг ботиний қатламларини чуқур ўрганиш ва тахлил этиш, инсон тақдирида рўй берган зиддият ва ҳолатларни, белгиларни умумлаштириш, бадиий тафаккур тарозисига қўйиш, лиризмга мойиллик, инсон характерини унинг руҳий ҳолати, ҳистуйғулари орқали очиб бериш У.нинг ижодий услубига хос хусусиятлардир. Асарлари хорижий тилларга таржима қилинган. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреата (1980).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.