Ölmas Umarbekov

Ölmas Umarbekov (1934-yil 25-yanvar, Toşkent — 1994-yil 10-noyabr, Toşkent) — özbek yozuvçisi, dramaturg, kinossenariynavis va davlat arbobi. ÖzME'ga köra, u Özbekiston xalq yozuvçisi (1992; Rusça Vikipediyada 1991-yil körsatilgan), Özbekistonda xizmat körsatgan san'at arbobi (1984) va Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1980). Uning «Qiyomat qarz» pyesasi özbek teatrining eng maşhur spektakllaridan biriga asos bölgan.1

Umarbekov 1956-yilda Örta Osiyo davlat universitetining (hozirgi Özbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetini tamomlagan; Rusça Vikipediyaga köra, u jurnalistika bölimida öqigan. ÖzME'ga köra, söngra respublika televideniye va radioeşittiriş qömitasida muharrir va boş muharrir (1956–1971), Özbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qömitasida sektor mudiri bölgan. Keyinçalik «Özbekfilm» kinostudiyasiga rahbarlik qilgan, Madaniyat vazirining birinçi örinbosari (1982–1986) va vaziri (1987–1989), Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasining raisi (1985–1989), Boş vazir örinbosari (1989–1991) lavozimlarida işlagan.

Yozuvçining ilk kitobi «Hikoyalar» 1958-yilda çiqqan. ÖzME'ga köra, «Boboyonğoq», «Çaros», «Köprik», «Qiyomat qarz» kabi hikoyalarida u insonning ma'naviy-axloqiy gözalligini, jamiyat va tabiat oldidagi mas'uliyatini körsatişga intilgan. «Bolgar qöşiqlari» (1972) turkum hikoyalari ixçamligi va dramatizmi bilan ajralib turadi.

Umarbekovning «Sevgim, sevgilim» (1963), «Uruş farzandi» (1972), «Yoz yomğiri» (1973), «Oq qaldirğoç» (1974) kabi qissalari qahramonlar ruhiy olamining teranligi va tasvir usullarining rang-barangligi bilan e'tibor qozongan. «Odam böliş qiyin» (1970) va «Fotima va Zuhra» (1994) romanlarida, ÖzME'ga köra, kişilar xulq-atvoridagi salbiy jihatlar orqali sovet davri ma'naviyatidagi kamçiliklar haqqoniy körsatilgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Odam böliş qiyin» rus tilida «Yaşil yulduz» nomi bilan çiqqan, «Uçraşuv» qissasi esa 1981-yilda ekranlaştirilgan. Hayotining sönggi yillarida yozilgan «Qizimga maktublar» publitsistik asarida muallif umr va hayot mazmuni haqida falsafiy möhoqama yuritadi.

1970-yillarda Umarbekov teatr uçun yoza boşlagan: «Oqar suvlar» (1971), «Sud», «Yoşlik dengizi» (1972), «Komissiya» (1974) pyesalari şu davrga mansub. 1980-yillarda u «Öz arizasiga köra», «Kuzning birinçi kuni», «Assalom, quyoş» va «Qiyomat qarz» kabi yetuk sahna asarlarini yaratgan. ÖzME'ga köra, Hamza nomidagi teatrda (hozirgi Özbek Milliy akademik drama teatri) qöyilgan «Qiyomat qarz» spektakli, ayniqsa Şukur Burhonov ijro etgan Sulaymon ota obrazi tufayli tomoşabinlar orasida katta şuhrat qozongan. Sönggi yillarda «Tuhmat» (1987), «Oqsoqol» (1991) dramalarini va tugallanmay qolgan «Özing uçun öl yetim» asarini yozgan.

Umarbekov «Yigit va qiz» (1967), «Ikki soldat qissasi», «Sevgi afsonasi» (1985) kabi filmlar ssenariylarining mualliflaridan biri. Rusça Vikipediyaga köra, «Ikki soldat qissasi» ssenariysi N. Figurovskiy bilan hamkorlikda yozilgan.

ÖzME Umarbekov uslubiga xos xususiyatlar sifatida hayotning içki qatlamlarini çuqur tahlil qiliş, inson taqdiridagi ziddiyatlarni umumlaştiriş, lirizmga moyillik va qahramon xarakterini uning ruhiy holati orqali oçib berişni sanaydi. Asarlari xorijiy tillarga tarjima qilingan. Rusça Vikipediyaga köra, yozuvçi «Hurmat belgisi» ordeni (1981) bilan taqdirlangan, 2021-yilda esa vafotidan keyin «Fidokorona xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan.