Asqad Muxtor

Asqad Muxtor (asl familiyasi Muxtorov; 1920–1997) — özbek yozuvçisi, şoiri, dramaturgi va tarjimoni, Özbekiston xalq yozuvçisi (1980). U «Çinor», «Opa-singillar», «Davr mening taqdirimda» kabi romanlari, falsafiy lirikasi va jahon adabiyotidan qilgan tarjimalari bilan 20-asr özbek adabiyotida alohida örin egallagan.1

ÖzME'ga köra, Asqad Muxtor 1920-yil 23-dekabrda Farğonada tuğilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u işçi oilasida dunyoga kelgan va 11 yoşida ota-onasidan ayrilib, bolalar uyida tarbiyalangan. 1942-yilda Örta Osiyo universitetining filologiya fakultetini tamomlagan.

Öqişni bitirgaç, 1942–1945-yillarda Andijon pedagogika institutida kafedra mudiri bölib işlagan. ÖzME'ga köra, söngra «Yoş leninçi» va «Qizil Özbekiston» gazetalarida mas'ul kotib va bölim mudiri vazifalarida işlagan (1945–1948). Keyinçalik Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi boşqaruvining kotibi (1957–1969, 1985–1988) va rais örinbosari (1965) bölgan, «Şarq yulduzi» (1960–1965) va «Guliston» (1969–1980) jurnallariga, «Özbekiston adabiyoti va san'ati» gazetasiga (1981–1982) boş muharrirlik qilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u şu haftalik gazetaning taşkilotçilaridan biri bölgan. Yozuvçi 1997-yil 17-aprelda Toşkentda vafot etgan.

ÖzME'ga köra, adibning ilk dostoni — Buxoro mehnatkaşlarining ötmişidan hikoya qiluvçi «Bizning avlodlar» (1939). Uning ijodidagi markaziy mavzulardan biri — özbek xalqining ma'naviy yuksaliş yöli bölib, yozuvçi buni köproq işçilar hayoti orqali körsatişga intilgan. «Pölat quyuvçi» poemasi (1947), «Daryolar tutaşgan joyda» qissasi (1950), «Opa-singillar» va «Tuğiliş» romanlari şu jihatdan bir-biriga yaqin turadi.

«Davr mening taqdirimda» (1964) va «Çinor» (1969) romanlarida mehnat ahlining insoniy fazilatlari uluğlanadi. ÖzME «Çinor»ni mazmun va şakl jihatidan öziga xos asar deb baholaydi: unda xalqning bosib ötgan tarixiy yöli va odamlar ruhiyati keng qamrab olingan. Mehnat kişisi obrazi «Böronlarda bordek halovat» (1976) qissasida yangiça talqin topgan. ÖzME'ga köra, «Amudaryo» (1986) romani Afğonistondagi voqealarga bağişlangan; özbekça Vikipediyada bu roman «Amu» nomi bilan keltirilgan. Adib qahramonlari — mulohaza yurituvçi, bahslaşuvçi, fikrlovçi kişilar.

ÖzME'ga köra, mulohazakorlik Asqad Muxtorning lirikasiga ham xos. «99 miniatyura» (1962), «Şe'rlar» (1966), «Sirli nido» (1984) kabi töplamlarga kirgan şe'rlari hayotiy mazmunga boy, köp hollarda voqeaband va hajviy ruhda yozilgan; ularda inson umrining ötkinçiligi, hayot haqiqati, inson va tabiat munosabatlari haqidagi öylar aks etgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u özbek şe'riyatiga çuqur tafakkur va murakkab tuyğular tasvirini olib kirgan.

Adib bolalar uçun ham köp yozgan: «Mardlik çöqqisi» (1948), «Yaxşilikka yaxşilik» (1949), «Çin yurakdan» (1956), «Dunyo bolalari» (1962), «Jar yoqasidagi çaqmoq», «Kumuş tola» va boşqa asarlari şular jumlasidan. ÖzME'ga köra, «Tong bilan uçraşuv» (1987) nomli pyesalar töplami naşr etilgan, sönggi kitobi — zamonaviy hayot, ma'naviyat va ijod masalalariga oid «Uyqu qoçganda» (1997).

ÖzME'ga köra, Asqad Muxtor Sofokl, Şekspir va jahon adabiyotining boşqa yirik namoyandalari asarlarini özbek tiliga ögirgan; özbekça Vikipediya bu qatorda Tagor, Puşkin, Lermontov, Blok va Mayakovskiyni ham tilga oladi. Uning öz asarlari ham bir qança xorijiy tillarda çop etilgan. Yozuvçi 1972-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofotiga sazovor bölgan, 1995-yilda «Döstlik» ordeni bilan taqdirlangan.