Oltinközlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153-b. — ziyouz.com
Oltinközlar (Chrysopidae) -törqanotlilar turkumiga mansub haşarotlar oilasi. Örta Osiyo faunasida 24 turi tarqalgan. Özbekistonda Ch. carnea Steph., Ch. septempan cfata W., Ch. albolineata L., va Ch. vittata W. köp uçraydi. Tanasi oç yaşil, kuzlari tillarang, sadafeimon yoki kamalaksimon tovlanuvçi qanotlari yoyilganda 19— 50 mm. Möylovi çötkasimon, peşonasi tekis. Ingiçka dastali oç yaşil tuxumini ösimlikka yopiştirib qöyadi. Liçinkasi tigiz, old va orqa tomoni ingiçka, kökrak oyoqlari yaxşi rivojlangan. Ğumbagi oçiq tipda, rangi yaşil. O.ning liçinkalari yirtqiç hayot keçirib, ular juda xöra va nihoyatda harakatçan. Ular polifag (ozuqa turi köp). Liçinkasi 3000 tagaça bit, örgimçakkana va zararkunanda tunlam tuxumlarini yöq qilişi mumkin. Yetuk haşarot fazasida, kamdan-kam ğumbak xrlida qişlaydi. Qişlovdan mart oxiri — apr. boşlarida, sutkalik örtaça harorat 10—11° bölganda çiqadi. Tuxumini ösimlikning bargi va b. qismlariga bittadan yoki töp qilib qöyadi. Urğoçisi bir kunda 65, hayoti davomida esa 500—750 tagaça tuxum qöyadi. Dehqonlik mintaqalarida yaşaydigan O.ning asosiy turlari 4—5 avlod beradi. Paxta dalalari agrobiotsenozida O. ğöza va b. q.x. zararkunandalarini yöq qiluvçi etnomofaglar sifatida katta ahamiyatga ega. Ösimliklarni zararkunanda haşarotlardan ximoya qilişda qöllaş uçun O.ni laboratoriya şaroitida, tabiiy va sun'iy ozuqa muhitida köpaytiriş usuli işlab çi-qilgan (yana q. Foydali haşarotlar).
Sulton Alimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛТИНКЎЗЛАР (Chrysopidae) -тўрқанотлилар туркумига мансуб ҳашаротлар оиласи. Ўрта Осиё фаунасида 24 тури тарқалган. Ўзбекистонда Ch. carnea Steph., Ch. septempan cfata W., Ch. albolineata L., ва Ch. vittata W. кўп учрайди. Танаси оч яшил, кузлари тилларанг, садафеимон ёки камалаксимон товланувчи қанотлари ёйилганда 19— 50 мм. Мўйлови чўткасимон, пешонаси текис. Ингичка дастали оч яшил тухумини ўсимликка ёпиштириб қўяди. Личинкаси тигиз, олд ва орқа томони ингичка, кўкрак оёқлари яхши ривожланган. Ғумбаги очиқ типда, ранги яшил. О.нинг личинкалари йиртқич ҳаёт кечириб, улар жуда хўра ва ниҳоятда ҳаракатчан. Улар полифаг (озуқа тури кўп). Личинкаси 3000 тагача бит, ўргимчаккана ва зараркунанда тунлам тухумларини йўқ қилиши мумкин. Етук ҳашарот фазасида, камдан-кам ғумбак хрлида қишлайди. Қишловдан март охири — апр. бошларида, суткалик ўртача ҳарорат 10—11° бўлганда чиқади. Тухумини ўсимликнинг барги ва б. қисмларига биттадан ёки тўп қилиб қўяди. Урғочиси бир кунда 65, ҳаёти давомида эса 500—750 тагача тухум қўяди. Деҳқонлик минтақаларида яшайдиган О.нинг асосий турлари 4—5 авлод беради. Пахта далалари агробиоценозида О. ғўза ва б. қ.х. зараркунандаларини йўқ қилувчи этномофаглар сифатида катта аҳамиятга эга. Ўсимликларни зараркунанда ҳашаротлардан химоя қилишда қўллаш учун О.ни лаборатория шароитида, табиий ва сунъий озуқа муҳитида кўпайтириш усули ишлаб чи-қилган (яна қ. Фойдали ҳашаротлар).
Султон Алимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.