Oltinsoy tumani

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155–156-b. — ziyouz.com

Oltinsoy tumani - Surxondaryo viloyatidagi tuman. 1981 y. 23 noyab. da Şörçi va Denov tumani qismlaridan tuzilgan. Viloyatning Denov, Boysun, Şörçi, Qumqörğon tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,56 ming km2. Aholisi 116,9 ming kişi (2003). Tumanda 9 qiş-loq fuqarolar yiğini (Vaxşivor, Duğoba, Mirşodi, Oltinsoy, Oqarbuloq, Oqoltin, Xöjasoat, Çep, Qarluq) bor. Tuman markazi — Qarluq qişloği.

Tabiati. O.t. Surxondaryoning şim. qismidagi serunum tekislikda joylaşgan. Yer yuzasi şarqqa tomon pa-sayib boradi. Ğarbiy çekkalari Kera-gotoğ etagiga tutaşib ketadi. Tuman markazidan Oltinsoy daryosi, şim.dan jan.ga tomon Hazarboğ kanali oqib ötadi. Relyefi, asosan, tekislik va adirlardan iborat. Bal. 400—700 m.

Iqlimi quruq, tipik subtropik iklim. Yillik örtaça t-ra 15,9°. Yanv.t ning örtaça t-rasi 2,6°. Eng past t-ra —25°. Iyulning örtaça t-rasi 32—33°. eng yuqori t-ra 46°. Yillik yoğin 240— 260 mm. Vegetatsiya davri 230 kun, Ba'zan kuçli şamollar esadi. Tuproklari ötloqi-botqoq, böz tuproklar. Yov-voyi ösimliklardan şuvoq, şöra, yantoq, bodom, pista, toğ rayhoni, dölana, rovoç, alqar va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, jay-ran, kalamuş, qöşoyoq, yumronqoziq, körsiçqon, jayra, töqaylarda töqay muşugi, qobon, çiyaböri, quşlardan mayna, söfitörğay, kaklik, qaldirğoç, körşapalak, ğoz, ördak, sudraluvçilardan öqilon, gekkon, közoynakli ilon va b. bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, tojik, rus, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1km2 ga 209 kişi.

Xöjaligi. Tuman xöjaligi asosan q.x.ga ixtisoslaşgan. Sanoat, transport, aloqa korxonalari bor. Q.x.da boğdorçilik asosiy örin tutadi. Ayniqsa, tokçilik rivojlangan. Paxta, don ekinlari, sabzavot, poliz ekinlari ham ekiladi. Sanoat korxo-nalaridan Oltinsoy «Şarob» samarali işlamoqda. «Şarob» korxona-si 1982 y.da Denov vino-araq z-di tarkibidan ajralib çiqqan. Bir yilda 800 ming dekolitr vino işlab çkkdriladi. «Portveyn», «Jasorat», «Muskat», «Kagor» naveşri maşhur. O.t.da 2 qöşma korxona, 5 yirik sanoat .korxonasi, 172 kiçik va xususiy korxona bor.

2003 y.da q.x.da suğoriladigan yerlar 12,4 ming ga, şu jumladan, 4,1 ming ga yerga paxta, 4,2 ming ga yerga don ekinlari, 578 ga yerga sabzavot, 90 ga yerga poliz ekinlari ekiladi, 852 ga boğlar, 5,5 ming ga tokzorlar b-n band. O.t.da 16 şirkat xöjaligi, 120 fermer xöjaligi bor.

Tuman jamoa va şaxeiy xöjaliklarida 33490 krramol, 49800 qöy va eçki, 895 ot, 50900 parranda boqiladi.

Tumanda 61 umumiy ta'lim maktabi (34770 öquvçi), 4 kollej (1700 talaba), litsey-internat, musika maktablari bor. «Yoriltoş» havaskor qöğir-çoq teatri, «Alpomiş» şirkat xöjaligidagi folklor ansambli madaniy xizmat körsatadi. Markaziy kasalxona, kattalar va bolalar poliklinikalari, işlab turibdi. Stadion, 7 sport zali, futbol, voleybol, basketbol, qöl töpi maydonlari mavjud 1986 y.dan «Oltin-soy tongi» tuman gazetasi çiqariladi (adadi 900).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОЛТИНСОЙ ТУМАНИ - Сурхондарё вилоятидаги туман. 1981 й. 23 нояб. да Шўрчи ва Денов тумани қисмларидан тузилган. Вилоятнинг Денов, Бойсун, Шўрчи, Қумқўрғон туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,56 минг км2. Аҳолиси 116,9 минг киши (2003). Туманда 9 қиш-лоқ фуқаролар йиғини (Вахшивор, Дуғоба, Миршоди, Олтинсой, Оқарбулоқ, Оқолтин, Хўжасоат, Чеп, Қарлуқ) бор. Туман маркази — Қарлуқ қишлоғи.

Табиати. О.т. Сурхондарёнинг шим. қисмидаги серунум текисликда жойлашган. Ер юзаси шарққа томон па-сайиб боради. Ғарбий чеккалари Кера-готоғ этагига туташиб кетади. Туман марказидан Олтинсой дарёси, шим.дан жан.га томон Ҳазарбоғ канали оқиб ўтади. Рельефи, асосан, текислик ва адирлардан иборат. Бал. 400—700 м.

Иқлими қуруқ, типик субтропик иклим. Йиллик ўртача т-ра 15,9°. Янв.т нинг ўртача т-раси 2,6°. Энг паст т-ра —25°. Июлнинг ўртача т-раси 32—33°. энг юқори т-ра 46°. Йиллик ёғин 240— 260 мм. Вегетация даври 230 кун, Баъзан кучли шамоллар эсади. Тупроклари ўтлоқи-ботқоқ, бўз тупроклар. Ёв-войи ўсимликлардан шувоқ, шўра, янтоқ, бодом, писта, тоғ райҳони, дўлана, ровоч, алқар ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, тулки, жай-ран, каламуш, қўшоёқ, юмронқозиқ, кўрсичқон, жайра, тўқайларда тўқай мушуги, қобон, чиябўри, қушлардан майна, сўфитўрғай, каклик, қалдирғоч, кўршапалак, ғоз, ўрдак, судралувчилардан ўқилон, геккон, кўзойнакли илон ва б. бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, тожик, рус, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1км2 га 209 киши.

Хўжалиги. Туман хўжалиги асосан қ.х.га ихтисослашган. Саноат, транспорт, алоқа корхоналари бор. Қ.х.да боғдорчилик асосий ўрин тутади. Айниқса, токчилик ривожланган. Пахта, дон экинлари, сабзавот, полиз экинлари ҳам экилади. Саноат корхо-наларидан Олтинсой «Шароб» самарали ишламоқда. «Шароб» корхона-си 1982 й.да Денов вино-арақ з-ди таркибидан ажралиб чиққан. Бир йилда 800 минг деколитр вино ишлаб чккдрилади. «Портвейн», «Жасорат», «Мускат», «Кагор» навэшри машҳур. О.т.да 2 қўшма корхона, 5 йирик саноат .корхонаси, 172 кичик ва хусусий корхона бор.

2003 й.да қ.х.да суғориладиган ерлар 12,4 минг га, шу жумладан, 4,1 минг га ерга пахта, 4,2 минг га ерга дон экинлари, 578 га ерга сабзавот, 90 га ерга полиз экинлари экилади, 852 га боғлар, 5,5 минг га токзорлар б-н банд. О.т.да 16 ширкат хўжалиги, 120 фермер хўжалиги бор.

Туман жамоа ва шахеий хўжаликларида 33490 кррамол, 49800 қўй ва эчки, 895 от, 50900 парранда боқилади.

Туманда 61 умумий таълим мактаби (34770 ўқувчи), 4 коллеж (1700 талаба), лицей-интернат, мусика мактаблари бор. «Ёрилтош» ҳаваскор қўғир-чоқ театри, «Алпомиш» ширкат хўжалигидаги фольклор ансамбли маданий хизмат кўрсатади. Марказий касалхона, катталар ва болалар поликлиникалари, ишлаб турибди. Стадион, 7 спорт зали, футбол, волейбол, баскетбол, қўл тўпи майдонлари мавжуд 1986 й.дан «Олтин-сой тонги» туман газетаси чиқарилади (адади 900).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.