Oqmöla viloyati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 313-b. — ziyouz.com
Oqmöla viloyati - Kozoğistondagi viloyat (1961 y.gaça Akmolinsk). 1961—92 y.larda Selinograd, 1992 y.dan Oqmöla viloyati). 1939 y.da taşkil etilgan. Mayd. 155,1 ming km2. Aholisi 583,3 ming kişi (1999), qozrq, rus, nemis, ukrain, belorus, tatar, udmurt, boşqird, mordva, uyğur, koreys va b. yaşaydi. 13 tuman, 7 şahar, 12 şaharça bor. Ma'muriy markazi — Ostona ş. O.v. Qozoğiston past toğlarining şim.- ğarbiy qismini egallagan. Hududining katta qismi tölqinsimon tekislik. Mutlaq bal. 300—400 m. Şarkala Yermentov toğlari (eng baland joyi — 897 m), jan.-ğarbida Tengiz-Qurğaljin botiği joylaşgan. Foydali qazilmalari: oltin, boksit, surma, mis, toşkömir, gil, kvars qumi. Ikdi-mi keskin kontinental, quruq iqlim. Iyulning örtaça t-rasi 20°, yanv.niki — 18°. Yillik yoğin 300 mm. Eng katta daryosi — Işim. Köl köp. O.v.ning şim. qismidagi qoratuproqlarda şuvoq-betaga ösadi. Daştlarda kemiruvçilar, tuyoklilar, yirtqiçlar, quşlar yaşaydi. Qurğaljin qöriqxonasi bor.
O.v. Qozoğistondagi muhim ğallaçilik r-nlaridan. Xöjaligining asosiy tarmoqlari — obikor dehqonçilik va göşt-jun çorvaçiligi.
Energetikasi Qarağanda havzasidagi toşkömir va mazutga asoslanadi. Issiqlik elektr st-yasi işlab turibdi. Kon qaziş, maşinasozlik va metallsozlik (q.x. maşinalari, nasos, vagon ta'mirlaş z-dlari), oziq-ovqat (un k-ti, sut z-dlari) va mebel sanoati tarmoklari rivojlangan. Quriliş materiallari (temir-beton konstruk-siyalar, ğişt i.ç.) sanoati barpo etilgan. Köpçilik sanoat korxonalari Ostonada, şuningdek, Makinskda (porşen xalqalari işlab çiqaruvçi z-d, q.x. inventarlari, avtomobil va traktorlar uçun ehtiyot qismlar), Otbosarda (göşt k-ti, remontmexanika z-di), Alekseyevkada, Şörtandi şaharçasida (mebel f-kalari) va tuman markazlarida (moy z-dlari, quriliş materiallari i.ç. korxonalari) joylaşgan.
O.v.ning q.x.ga yarokdi yerlari orasida katta qismini yaylovlar egallaydi. Q.x. yirik ğallaçilik b-n sut-göşt çorvaçiligi, parrandaçilik, çöçqaçilik va mayin junli qöyçilik, yilqiçilikka ixtisoslaşgan. Işim daryosi va çuçuk köllarda baliq ovlanadi. 4 oliy öquv yurti, ölkaşunoslik muzeyi, drama teatri bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚМЎЛА ВИЛОЯТИ - Козоғистондаги вилоят (1961 й.гача Акмолинск). 1961—92 й.ларда Целиноград, 1992 й.дан Оқмўла вилояти). 1939 й.да ташкил этилган. Майд. 155,1 минг км2. Аҳолиси 583,3 минг киши (1999), қозрқ, рус, немис, украин, белорус, татар, удмурт, бошқирд, мордва, уйғур, корейс ва б. яшайди. 13 туман, 7 шаҳар, 12 шаҳарча бор. Маъмурий маркази — Остона ш. О.в. Қозоғистон паст тоғларининг шим.- ғарбий қисмини эгаллаган. Ҳудудининг катта қисми тўлқинсимон текислик. Мутлақ бал. 300—400 м. Шаркала Ерментов тоғлари (энг баланд жойи — 897 м), жан.-ғарбида Тенгиз-Қурғалжин ботиғи жойлашган. Фойдали қазилмалари: олтин, боксит, сурма, мис, тошкўмир, гил, кварц қуми. Икди-ми кескин континентал, қуруқ иқлим. Июлнинг ўртача т-раси 20°, янв.ники — 18°. Йиллик ёғин 300 мм. Энг катта дарёси — Ишим. Кўл кўп. О.в.нинг шим. қисмидаги қоратупроқларда шувоқ-бетага ўсади. Даштларда кемирувчилар, туёклилар, йиртқичлар, қушлар яшайди. Қурғалжин қўриқхонаси бор.
О.в. Қозоғистондаги муҳим ғаллачилик р-нларидан. Хўжалигининг асосий тармоқлари — обикор деҳқончилик ва гўшт-жун чорвачилиги.
Энергетикаси Қарағанда ҳавзасидаги тошкўмир ва мазутга асосланади. Иссиқлик электр ст-яси ишлаб турибди. Кон қазиш, машинасозлик ва металлсозлик (қ.х. машиналари, насос, вагон таъмирлаш з-длари), озиқ-овқат (ун к-ти, сут з-длари) ва мебель саноати тармоклари ривожланган. Қурилиш материаллари (темир-бетон конструк-циялар, ғишт и.ч.) саноати барпо этилган. Кўпчилик саноат корхоналари Остонада, шунингдек, Макинскда (поршень халқалари ишлаб чиқарувчи з-д, қ.х. инвентарлари, автомобиль ва тракторлар учун эҳтиёт қисмлар), Отбосарда (гўшт к-ти, ремонтмеханика з-ди), Алексеевкада, Шўртанди шаҳарчасида (мебель ф-калари) ва туман марказларида (мой з-длари, қурилиш материаллари и.ч. корхоналари) жойлашган.
О.в.нинг қ.х.га ярокди ерлари орасида катта қисмини яйловлар эгаллайди. Қ.х. йирик ғаллачилик б-н сут-гўшт чорвачилиги, паррандачилик, чўчқачилик ва майин жунли қўйчилик, йилқичиликка ихтисослашган. Ишим дарёси ва чучук кўлларда балиқ овланади. 4 олий ўқув юрти, ўлкашунослик музейи, драма театри бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.