Oqqörğon tumani

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 330–331-b. — ziyouz.com

Oqqörğon tumani - Toşkent viloyatidat tuman. 1935 y. 28 iyuldataşkil qilingan. Şim. va şim.-ğarbda Quyi Çirçiq tumani, ğarb va jan.- ğarbda Sirdaryo viloyati, şim.-şarqda Örta Çirçiq tumani, jan. va jan.- şarqda Böka tumani, şarqda Piskent tumani b-n çegaradoş. Mayd. 0,40 ming km2. Aholisi 86,8 ming kişi (2003). Tumanda 1 şahar (Oqqörğon), 1 şaharça (Alimkent), 10 qişloq fuqarolari yi-ğini (Aççi, Döstlik, Zarbdor, Zafar, Oytamğali, Oqqörğon, Toştöğon, Şohruxiya, Eltamğali, Erkinlik) bor. Tuman markazi — Oqqörğon ş.

Tabiati. Tuman hududi Sirdaryo va uning irmoği Ohangaron daryosi vodiysida joylaşgan. Jan.-ğarbidan Sirdaryo, şim.-ğarbidan Ohangaron va uning irmoklari (Qorasuv va b.) oqib ötadi. Sirdaryo böylaridagi botqoklaşgan yerlar quritilib, ekinzorga aylantirilgan. Sirdaryodan şarqqa tomon yer yuzasi balandlaşa boradi. Daryolar köhna qayir (terrasa)lar va jarliklar hosil qilgan. Örtaça bal. 320 m. Şim.-ğarbiy tomoni oçiq bölganidan Arktika havo massasi bemalol kirib keladi va qişda t-ra pasayib ketadi. Yanv.ning örtaça t-rasi —3,7°, eng past t-ra —33°, iyulniki 26,5°, eng yuqori t-ra 42°. Yillik yoğin 256 mm. Vegetatsiya davri 200 —212 kun. Tuproği yer osti suvi yuza bölganidan kam çirindili allyuvial ötloqi tuproq. Ohangaron sohilida (1 —2% çirindi) böz tup-roquçraydi. Yovvoyi ösimliklardan tu-ranğil, terak, jiyda, tol, qamiş, yan-toq, oqquray, tuyakori n va b. ösadi. Sirdaryo va Ohangaron qayirlarida, Xonariq böylarida töqay muşugi, quyon, tulki, çiyaböri, yumronqoziq, ördak, ğoz, qirğovul, suv kalamuşi, siçqon, çumçuq, loyxörak, baqa, suvilon va b. yaşaydi.

Aholisi, asosan, özbeklar (80,9%), şuningdek, qozoq (8,3%), rus (2,8%), tatar (1,09%), tojik (1,6%) koreys (1,4%), ukrain, nemis, qirğiz, uyğur, ozar-bayjon, belorus, turkman, yahudiy va b. millat vakillari (3,1%) ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1km2 ga 217 kişi.

Xöjaligi. Tumanda öndan ortiq korxona mavjud. Yirik korxonalari: Alimkent va Oqqörğon paxta tozalaş z-dlari, «Maftuna», «Oqqörğon MTP» aksiyadorlik jamiyati. Xususiy firmalar, 46-avtokorxona işlab turibdi. Paxta yoği, trikotaj va tikuvçilik buyumlari, oziq-ovqat, sut mahsulotlari işlab çiqariladi. 6 quriliş taşkiloti bor. Tuman kompleks rivojlangan q.x.ga ega. 13 şirkat xöjaligi va 5 xususiylaştirilgan çorvaçilik fermasi mavjud. Q.x.ning yetakçi tar-moği — paxtaçilik; ğalla, sabzavot va poliz, beda, ozuqa ekinlari ham ekiladi. Uzum va meva yetiştiriladi. Tuman xöjaliklarida qoramol, qöy va eçki, parranda, ipak qurti boqiladi.

O.t.da 49 umumiy ta'lim maktabi, 1 kasb-hunar kolleji, maxsus internat maktabi, markaziy kutubxona va uning 38 ta tarmoği (287 mingdan ziyod kitob), 15 klub, muzey, Mangulik qörğoni bor. 2 stadion, tennis korti, 2 suziş havzasi, 184 sport maydonça-si faoliyat körsatadi. 78 jismoniy tarbiya va sport muassasalarida 20 mingdan ziyod kişi sport va jismoniy tarbiya b-n şuğullanadi. 2 kasalxona, 25 feldşer-akuşerlik punkti, 2 qişloq davolaş ambulatoriyasi, 6 qişloq vraçlik punkti, 15 dorixona aholiga xizmat körsatadi.

O.t.da avtomobil yöllarning umumiy uz. 620 km ga teng bölib, ulardan mamlakat ahamiyatidagilari 62 km ni taşkil etadi. 1935 y. 1 sent.dan «Oqqörğon ovozi» tuman gaz. çiqariladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОҚҚЎРҒОН ТУМАНИ - Тошкент вилоятидат туман. 1935 й. 28 июлдаташкил қилинган. Шим. ва шим.-ғарбда Қуйи Чирчиқ тумани, ғарб ва жан.- ғарбда Сирдарё вилояти, шим.-шарқда Ўрта Чирчиқ тумани, жан. ва жан.- шарқда Бўка тумани, шарқда Пискент тумани б-н чегарадош. Майд. 0,40 минг км2. Аҳолиси 86,8 минг киши (2003). Туманда 1 шаҳар (Оққўрғон), 1 шаҳарча (Алимкент), 10 қишлоқ фуқаролари йи-ғини (Аччи, Дўстлик, Зарбдор, Зафар, Ойтамғали, Оққўрғон, Тоштўғон, Шоҳрухия, Элтамғали, Эркинлик) бор. Туман маркази — Оққўрғон ш.

Табиати. Туман ҳудуди Сирдарё ва унинг ирмоғи Оҳангарон дарёси водийсида жойлашган. Жан.-ғарбидан Сирдарё, шим.-ғарбидан Оҳангарон ва унинг ирмоклари (Қорасув ва б.) оқиб ўтади. Сирдарё бўйларидаги ботқоклашган ерлар қуритилиб, экинзорга айлантирилган. Сирдарёдан шарққа томон ер юзаси баландлаша боради. Дарёлар кўҳна қайир (терраса)лар ва жарликлар ҳосил қилган. Ўртача бал. 320 м. Шим.-ғарбий томони очиқ бўлганидан Арктика ҳаво массаси бемалол кириб келади ва қишда т-ра пасайиб кетади. Янв.нинг ўртача т-раси —3,7°, энг паст т-ра —33°, июлники 26,5°, энг юқори т-ра 42°. Йиллик ёғин 256 мм. Вегетация даври 200 —212 кун. Тупроғи ер ости суви юза бўлганидан кам чириндили аллювиал ўтлоқи тупроқ. Оҳангарон соҳилида (1 —2% чиринди) бўз туп-роқучрайди. Ёввойи ўсимликлардан ту-ранғил, терак, жийда, тол, қамиш, ян-тоқ, оққурай, туякори н ва б. ўсади. Сирдарё ва Оҳангарон қайирларида, Хонариқ бўйларида тўқай мушуги, қуён, тулки, чиябўри, юмронқозиқ, ўрдак, ғоз, қирғовул, сув каламуши, сичқон, чумчуқ, лойхўрак, бақа, сувилон ва б. яшайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар (80,9%), шунингдек, қозоқ (8,3%), рус (2,8%), татар (1,09%), тожик (1,6%) корейс (1,4%), украин, немис, қирғиз, уйғур, озар-байжон, белорус, туркман, яҳудий ва б. миллат вакиллари (3,1%) ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1км2 га 217 киши.

Хўжалиги. Туманда ўндан ортиқ корхона мавжуд. Йирик корхоналари: Алимкент ва Оққўрғон пахта тозалаш з-длари, «Мафтуна», «Оққўрғон МТП» акциядорлик жамияти. Хусусий фирмалар, 46-автокорхона ишлаб турибди. Пахта ёғи, трикотаж ва тикувчилик буюмлари, озиқ-овқат, сут маҳсулотлари ишлаб чиқарилади. 6 қурилиш ташкилоти бор. Туман комплекс ривожланган қ.х.га эга. 13 ширкат хўжалиги ва 5 хусусийлаштирилган чорвачилик фермаси мавжуд. Қ.х.нинг етакчи тар-моғи — пахтачилик; ғалла, сабзавот ва полиз, беда, озуқа экинлари ҳам экилади. Узум ва мева етиштирилади. Туман хўжаликларида қорамол, қўй ва эчки, парранда, ипак қурти боқилади.

О.т.да 49 умумий таълим мактаби, 1 касб-ҳунар коллежи, махсус интернат мактаби, марказий кутубхона ва унинг 38 та тармоғи (287 мингдан зиёд китоб), 15 клуб, музей, Мангулик қўрғони бор. 2 стадион, теннис корти, 2 сузиш ҳавзаси, 184 спорт майдонча-си фаолият кўрсатади. 78 жисмоний тарбия ва спорт муассасаларида 20 мингдан зиёд киши спорт ва жисмоний тарбия б-н шуғулланади. 2 касалхона, 25 фельдшер-акушерлик пункти, 2 қишлоқ даволаш амбулаторияси, 6 қишлоқ врачлик пункти, 15 дорихона аҳолига хизмат кўрсатади.

О.т.да автомобиль йўлларнинг умумий уз. 620 км га тенг бўлиб, улардан мамлакат аҳамиятидагилари 62 км ни ташкил этади. 1935 й. 1 сент.дан «Оққўрғон овози» туман газ. чиқарилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.