Organogen toğ jinslari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209–210-b. — ziyouz.com
Organogen toğ jinslari (yun. organon — organik va ...genez), biogen toğ jinslari — organik qoldiqlardan yoki organizmlarning faoliyati natijasida hosil bölgan minerallardan taşkil toptan çökindi toğ jinslari. Tarkibiga köra, karbonatli, kremniyli, ba'zi fosfatli jinslarga, şuningdek, kömirga bölinadi. Karbonatl i O.t.j. foraminifera, marjon, mşanka, braxiopoda, mollyuskalar va b. organizmlarning çiğanoklari, suvötlardan tarkib topgan. Ularga ohaktoş, bör va b. kiradi. Kremniyli O.t.j. diatomit, spongolit, radiolyarit (kremniyli jinslar), kokkolitoforid va b.dan iborat. Fosfatli O.t.j. kam uçraydi, ularning tarkibiga turli davrlarda yiğilgan silur braxiopodalari, guano va b. kiradi. Kömirli O.t.j. tarkibiga turli sifatli kumir, yonuvçi slanetslar kiradi; bu guruhtoğ jinslarining hajmi Yer pöstidagi karbonatlarga nisbatan juda kam. Neft va qattiq bitumlar O.t.j.ning alohida guruhini taşkil qilgan, fitoplankton ularni hosil qiluvçi asosiy material bölgan. O.t.j. qatlamlarining qalinligi 5—10 sm dan bir neça 100 m gaça. Tarkibiga karab rangi har xil, köproq oç kulrang va oq. O.t.j. paleozoy, mezozoy, kaynozoy davrlari çökindi jinslari orasida uçraydi. Özbekistonda bu jinslar qörğoşin, rux, ohaktoşlar, kumir, neft va gaz konlarida mavjud.
Ad.: Logvinenko N. V., Petrografiya osadoçnix porod, M., 1984.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРГАНОГЕН ТОҒ ЖИНСЛАРИ (юн. organon — органик ва ...генез), биоген тоғ жинслари — органик қолдиқлардан ёки организмларнинг фаолияти натижасида ҳосил бўлган минераллардан ташкил топтан чўкинди тоғ жинслари. Таркибига кўра, карбонатли, кремнийли, баъзи фосфатли жинсларга, шунингдек, кўмирга бўлинади. Карбонатл и О.т.ж. фораминифера, маржон, мшанка, брахиопода, моллюскалар ва б. организмларнинг чиғаноклари, сувўтлардан таркиб топган. Уларга оҳактош, бўр ва б. киради. Кремнийли О.т.ж. диатомит, спонголит, радиолярит (кремнийли жинслар), кокколитофорид ва б.дан иборат. Фосфатли О.т.ж. кам учрайди, уларнинг таркибига турли даврларда йиғилган силур брахиоподалари, гуано ва б. киради. Кўмирли О.т.ж. таркибига турли сифатли кумир, ёнувчи сланецлар киради; бу гуруҳтоғ жинсларининг ҳажми Ер пўстидаги карбонатларга нисбатан жуда кам. Нефть ва қаттиқ битумлар О.т.ж.нинг алоҳида гуруҳини ташкил қилган, фитопланктон уларни ҳосил қилувчи асосий материал бўлган. О.т.ж. қатламларининг қалинлиги 5—10 см дан бир неча 100 м гача. Таркибига караб ранги ҳар хил, кўпроқ оч кулранг ва оқ. О.т.ж. палеозой, мезозой, кайнозой даврлари чўкинди жинслари орасида учрайди. Ўзбекистонда бу жинслар қўрғошин, рух, оҳактошлар, кумир, нефть ва газ конларида мавжуд.
Ад.: Логвиненко Н. В., Петрография осадочных пород, М., 1984.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.