Orqa miya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237-b. — ziyouz.com
Orqa miya — odam va umurtqali hayvonlar markaziy nerv sistemasining bir qismi, umurtqa poğonasi kanalida joylaşgan. Köpçilik reflekslarda iştirok etadi. Katta yoşdagi odamda uning uz. 41—45 sm, oğirligi 30 g ça. Odamda O.m. 31—33 segmentdan iborat, ularning har birida 2 juft nerv ildizi bor: oldingi (harakatlantiruvçi) ildizlar orqali impulslar O.m. hujayralaridan periferiyaga (skelet va tomir muskullari, içki a'zolarga) ötadi. Orqa (sezuvçi) ildizlar impulyelarni teri, muskul, içki a'zolar retseptorlaridan O.m.ga ötkazadi. O.m.ning 2 tomonida oldingi va orqa ildizlar özaro birlaşib, aralaş orqa miya nervlarinm hosil qiladi. O.m.ning markaziy qismi kulrang moddasi nerv hujayralarining töplamlaridan, periferik qismi — oq moddasi nerv tolalarining töplamlaridan iborat. Nerv tolalari O.m. hujayralarini bir-biriga, şuningdek, boş miyaga boğlab turadi. O.m. köndalangiga kesilganda kulrang moddasi «kapalak» nusxa böladi; unda ol-dingi va orqa şoxlar farq qilinadi. O.m.ning kökrak bölimidagi va bel bölimining yuqori qismidagi yon şoxlarda simpatik nerv sistemasining qujayralari bor (q. Vegetativ nerv sistemasi), tolalar gavdaning hamma a'zolariga boradi.
O.m. miya pardalar va orqa miya suyuqligi b-n öralgan. Uning oq moddasini taşkil etadigan, markazga intiluvçi nerv tolalari badandan oğriq, t-ra va b. sezgi impulslarini boş miyaga ötkazib, şu tariqa a'zolar holati, şuningdek, taşqi muhitdagi ahvol haqida signal berib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРҚА МИЯ — одам ва умуртқали ҳайвонлар марказий нерв системасининг бир қисми, умуртқа поғонаси каналида жойлашган. Кўпчилик рефлексларда иштирок этади. Катта ёшдаги одамда унинг уз. 41—45 см, оғирлиги 30 г ча. Одамда О.м. 31—33 сегментдан иборат, уларнинг ҳар бирида 2 жуфт нерв илдизи бор: олдинги (ҳаракатлантирувчи) илдизлар орқали импульслар О.м. ҳужайраларидан периферияга (скелет ва томир мускуллари, ички аъзоларга) ўтади. Орқа (сезувчи) илдизлар импульеларни тери, мускул, ички аъзолар рецепторларидан О.м.га ўтказади. О.м.нинг 2 томонида олдинги ва орқа илдизлар ўзаро бирлашиб, аралаш орқа мия нервларинм ҳосил қилади. О.м.нинг марказий қисми кулранг моддаси нерв ҳужайраларининг тўпламларидан, периферик қисми — оқ моддаси нерв толаларининг тўпламларидан иборат. Нерв толалари О.м. ҳужайраларини бир-бирига, шунингдек, бош мияга боғлаб туради. О.м. кўндалангига кесилганда кулранг моддаси «капалак» нусха бўлади; унда ол-динги ва орқа шохлар фарқ қилинади. О.м.нинг кўкрак бўлимидаги ва бел бўлимининг юқори қисмидаги ён шохларда симпатик нерв системасининг қужайралари бор (қ. Вегетатив нерв системаси), толалар гавданинг ҳамма аъзоларига боради.
О.м. мия пардалар ва орқа мия суюқлиги б-н ўралган. Унинг оқ моддасини ташкил этадиган, марказга интилувчи нерв толалари бадандан оғриқ, т-ра ва б. сезги импульсларини бош мияга ўтказиб, шу тариқа аъзолар ҳолати, шунингдек, ташқи муҳитдаги аҳвол ҳақида сигнал бериб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.