Örta miya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161–162-b. — ziyouz.com
Örta miya (tezepserpakt) — boş miyaning oraliq miya bilan Varoliy köprigi örtasida joylaşgan bölagi. Miya oyoqçalari, tört tepalik plastinkasi va oyoqçalar orasida joylaşgan miya suv yölidan iborat.
Ö.m.ning köndalang kesimida 3 qism tafovut qilinadi. 1) tom plastinkasi — tört tepalikni öz içiga olgan miya suv yöligaça bölgan qism; 2) tomça — miya suv yöli bilan qoramtir moddagaça bölgan qism, bu yerda dumaloq şaklli qizil yadro joylaşgan; 3) miya oyoqçalarining asosi, u asosan, oq moddadan iborat bölib, boş miyaning pöstloğidan boşlanuvçi efferent ötkazuvçi yöllardan taşkil topgan. Oyoqçalarining miya suv yöli atrofida III va IV juft boş miya nervlarining somatik va parasimpatik yadrolari joylaşgan. Ö.m. muskullar tonusini tartibga solib, odam muvozanatini saqlaş va yurişda faol qatnaşadi. Ö.m. jarohatlanganida yoki kasallanganda muskullar kuçli qisqarib, oyoqqöllar bukilmay qoladi.
Tört tepalikning ustki dömboqça yadrolari közning tör pardasidan impulslar qabul qilib, kerakli javob yuboradi, ya'ni yoruğlik tomonga boşni burişda qatnaşadi. Közga kelayotgan nur yönalişiga qarab köz qoraçiğining kengayişi yoki torayişini, köz gavharining holatini atrofmuhitni aniq körişga (akkomodatsiya) moslaştiradi. Tört tepalikning pastki dömboqçalarida joylaşgan yadrolar quloqni tovuşga nisbatan moslaş, boşni tovuş tomonga buriş kabi holatlarni idora etadi (yana q. Boş miya).
Q.: Boş miya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРТА МИЯ (тезепсерпакт) — бош миянинг оралиқ мия билан Варолий кўприги ўртасида жойлашган бўлаги. Мия оёқчалари, тўрт тепалик пластинкаси ва оёқчалар орасида жойлашган мия сув йўлидан иборат.
Ў.м.нинг кўндаланг кесимида 3 қисм тафовут қилинади. 1) том пластинкаси — тўрт тепаликни ўз ичига олган мия сув йўлигача бўлган қисм; 2) томча — мия сув йўли билан қорамтир моддагача бўлган қисм, бу ерда думалоқ шаклли қизил ядро жойлашган; 3) мия оёқчаларининг асоси, у асосан, оқ моддадан иборат бўлиб, бош миянинг пўстлоғидан бошланувчи эфферент ўтказувчи йўллардан ташкил топган. Оёқчаларининг мия сув йўли атрофида III ва IV жуфт бош мия нервларининг соматик ва парасимпатик ядролари жойлашган. Ў.м. мускуллар тонусини тартибга солиб, одам мувозанатини сақлаш ва юришда фаол қатнашади. Ў.м. жароҳатланганида ёки касалланганда мускуллар кучли қисқариб, оёққўллар букилмай қолади.
Тўрт тепаликнинг устки дўмбоқча ядролари кўзнинг тўр пардасидан импульслар қабул қилиб, керакли жавоб юборади, яъни ёруғлик томонга бошни буришда қатнашади. Кўзга келаётган нур йўналишига қараб кўз қорачиғининг кенгайиши ёки торайишини, кўз гавҳарининг ҳолатини атрофмуҳитни аниқ кўришга (аккомодация) мослаштиради. Тўрт тепаликнинг пастки дўмбоқчаларида жойлашган ядролар қулоқни товушга нисбатан мослаш, бошни товуш томонга буриш каби ҳолатларни идора этади (яна қ. Бош мия).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.