Ortogenez
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 231–232-b. — ziyouz.com
Ortogenez (yun. orthos — töğri va ... genez) — tirik tabiatning rivojla-nişi içki omillar b-n boğliqligi töğrisidagi evolyutsion ta'limot konsepsiyasi. O. töğrisidagi tasavvurlar asosida nemis zoologi T. Eymerning qaraşlari yotadi (1888—97 y.dagi işlari). O. ta'limotiga kura, evolyutsiya tabiiy tanlaniş natijasida bölmasdan, balki irsiy özgaruvçanlikning muayyan yönalişda borişi b-n belgilanadi. Tirik sistemalarda yuz beradigan barça özgarişlar taşqi muhitning bevosita ta'siri natijasi bölib, tabiat tomonidan belgilab berilgan qat'iy yönalişlar asosida röy beradi, söngra irsiyatga ötkaziladi. 20-a. ga kelib O. tarafdorlari evolyutsiya yönalişini moddiy asosga ega bölmagan yoki bunday asosga ega bölgan, lekin azaldan genetik kodga solingan içki omillar b-n boğlaşga uriniş-mokda. Ortoseleksiya muhit ta'sirining yönaltirilganligi tufayli tabiiy tanlanişni uzoq vaqt davomida muayyan bir yönalişda borişi b-n O.dan farq qiladi. O. konsepsiyasi evolyutsion jarayonni avtogenetik sabablarga boğlab tuşuntirişga uriniş b-n Ç. Darvin ta'limotiga qarşi turadi (q. Avtogenez).
Q.: Avtogenez
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРТОГЕНЕЗ (юн. orthos — тўғри ва ... генез) — тирик табиатнинг ривожла-ниши ички омиллар б-н боғлиқлиги тўғрисидаги эволюцион таълимот концепцияси. О. тўғрисидаги тасаввурлар асосида немис зоологи Т. Эймернинг қарашлари ётади (1888—97 й.даги ишлари). О. таълимотига кура, эволюция табиий танланиш натижасида бўлмасдан, балки ирсий ўзгарувчанликнинг муайян йўналишда бориши б-н белгиланади. Тирик системаларда юз берадиган барча ўзгаришлар ташқи муҳитнинг бевосита таъсири натижаси бўлиб, табиат томонидан белгилаб берилган қатъий йўналишлар асосида рўй беради, сўнгра ирсиятга ўтказилади. 20-а. га келиб О. тарафдорлари эволюция йўналишини моддий асосга эга бўлмаган ёки бундай асосга эга бўлган, лекин азалдан генетик кодга солинган ички омиллар б-н боғлашга уриниш-мокда. Ортоселекция муҳит таъсирининг йўналтирилганлиги туфайли табиий танланишни узоқ вақт давомида муайян бир йўналишда бориши б-н О.дан фарқ қилади. О. концепцияси эволюцион жараённи автогенетик сабабларга боғлаб тушунтиришга уриниш б-н Ч. Дарвин таълимотига қарши туради (қ. Автогенез).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.