Oyimxon Şomurotova
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 195-b. — ziyouz.com
Şomurotova Oyimxon (1917.10.6, Qönğirot tumani — 1999.29.5, Nukus) — qoraqalpoq aktrisasi, xonanda, qoraqalpoq vokal san'atining yirik namoyandalaridan (metssosoprano). Özbekiston (1944) va Qoraqalpoğiston (1944) xalq artisti. Moskva konservatoriyasida malaka oşirgan (1939). 2-jahon uruşi yillari konsert truppalari bilan frontlarda xiz. mat qilgan. Qoraqalpoqdavlat musiqali drama va komediya teatrining yetakçi aktrisasi (193439, 194951 va yana 1955 yildan), Berdaq nomidagi Qoraqalpoq filarmoniyasi va radiosida xonanda (1939—49, 195155). «Böz atau», «Dembermes», «Aruxan», «Qiz minayim» kabi qoraqalpoq xalq qöşiqlari bilan dastlabki muvaffaqiyatlarga erişgan.
«Boğdagul» spektaklidagi Boğdagul, «Gulsara»dagi Oysara aktrisaning sahnadagi ilk obrazlaridir. Keyinçalik milliy va tarjima asarlar asosida sahnalaştirilgan drama, musiqali drama va komediyalarda salmoqli, aktrisa ijodi va milliy teatr tarixini bezaydigan badiiy barkamol obrazlar yaratdi: Halima (Ğ. Zafariy, «Halima»), Arzixon, Oypara (M.Dariboyev, «Yangi odamlar», «Köklen botir»), Rauşan (J. Oymurzayev, «Rauşan»), Şohsanam (T.Ollanazarov, «Ğarib Oşiq»), Anna Ivanovna (A.Ostrovskiy, «Kambağallik ayb emas»), Sanam (T.Bayandiyev, «Qoraqalpoq qizi»), Parşagul (S.Xöjaniyozov, «Suymaganga suykanma»), Gulçehra (U. Hojibekov, «Arşin mol olon»), Barçin («Alpomiş») va boşqalar
Ijodining sönggi yillarida u köproq onalar timsolini yaratdi. «Qirq qiz» (A.Şomurotov, I.Yusupov) dagi Oqsuluv ona, «Taluas» (S.Xöjaniyozov)dagi Oybika, «OygulObod» (J.Oymurzayev)dagi Damegul, «Momo yer» (Ç.Aytmatov) dagi Tölğanoy va boşqalar şular jumlasidan. Ş. qahramonlari orqali qoraqalpoq ayollarining milliy xarakteri, takdirini, ularning ma'naviy gözalliklarini tarannum etdi. U jarangdor va yoqimli ovozi bilan xonanda sifatida ham tanildi. Ş. ijro qilgan qöşiqlar respublika radiosining oltin fondidan örin olgan. Vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan (2004).
Teşaboy Bayandiyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОМУРОТОВА Ойимхон (1917.10.6, Қўнғирот тумани — 1999.29.5, Нукус) — қорақалпоқ актрисаси, хонанда, қорақалпоқ вокал санъатининг йирик намояндаларидан (меццосопрано). Ўзбекистон (1944) ва Қорақалпоғистон (1944) халқ артисти. Москва консерваториясида малака оширган (1939). 2-жаҳон уруши йиллари концерт труппалари билан фронтларда хиз. мат қилган. Қорақалпоқдавлат мусиқали драма ва комедия театрининг етакчи актрисаси (193439, 194951 ва яна 1955 йилдан), Бердақ номидаги Қорақалпоқ филармонияси ва радиосида хонанда (1939—49, 195155). «Бўз атау», «Дембермес», «Арухан», «Қиз минайим» каби қорақалпоқ халқ қўшиқлари билан дастлабки муваффақиятларга эришган.
«Боғдагул» спектаклидаги Боғдагул, «Гулсара»даги Ойсара актрисанинг саҳнадаги илк образларидир. Кейинчалик миллий ва таржима асарлар асосида саҳналаштирилган драма, мусиқали драма ва комедияларда салмоқли, актриса ижоди ва миллий театр тарихини безайдиган бадиий баркамол образлар яратди: Ҳалима (Ғ. Зафарий, «Ҳалима»), Арзихон, Ойпара (М.Дарибоев, «Янги одамлар», «Кўклен ботир»), Раушан (Ж. Оймурзаев, «Раушан»), Шоҳсанам (Т.Олланазаров, «Ғариб Ошиқ»), Анна Ивановна (А.Островский, «Камбағаллик айб эмас»), Санам (Т.Баяндиев, «Қорақалпоқ қизи»), Паршагул (С.Хўжаниёзов, «Суймаганга суйканма»), Гулчеҳра (У. Ҳожибеков, «Аршин мол олон»), Барчин («Алпомиш») ва бошқалар
Ижодининг сўнгги йилларида у кўпроқ оналар тимсолини яратди. «Қирқ қиз» (А.Шомуротов, И.Юсупов) даги Оқсулув она, «Талуас» (С.Хўжаниёзов)даги Ойбика, «ОйгулОбод» (Ж.Оймурзаев)даги Дамегул, «Момо ер» (Ч.Айтматов) даги Тўлғаной ва бошқалар шулар жумласидан. Ш. қаҳрамонлари орқали қорақалпоқ аёлларининг миллий характери, такдирини, уларнинг маънавий гўзалликларини тараннум этди. У жарангдор ва ёқимли овози билан хонанда сифатида ҳам танилди. Ш. ижро қилган қўшиқлар республика радиосининг олтин фондидан ўрин олган. Вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган (2004).
Тешабой Баяндиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.