Oyxonim

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com

Oyxonim — qad. şahar xarobasi (mil. av. 4-a. oxiri — 2-a.ning 2-yarmi) — Afğonistonning şim.-şarqida, Amudaryoning söl qirğoğida, Kökça daryosi quyiliş yerida joylaşgan. Yunon-Baqtriya podşoligi davrida obod bölgan; Aleksandriya Oksiana (P. Bernar) yoki Yevkratidiya deb atalgan. O.dagi arxeologik tadqiqotlar Afğonistondagi fransuz arxeologik missiyasi (D. Şlyumberje, sönfa P. Bernar rahbarligida) tomonidan (1964—78) olib borilgan.

Baqtriya şaharlaridan biri bölgan O., ellinizm davrida, yunon kolonistlari tomonidan yunon şaharsozligi tamoyillariga asoslanib qurilgan. O. yuqori (qal'a) va quyi (şahar), şuningdek, uning şim.-şarqiy tomonida joylaşgan şahar atrofidan iborat. O.ning dastlabki 2 qismi qalin mudofaa devorlari b-n örab olingan. Quyi şahar qismida saroy, ibodatxona, yoşlar ta'limtarbiya oladigan gimnaziy yoki palestra xarobalari oçilgan; undan Germey va Gerakl şa'niga bitilgan yunonça ma'rifiy yozuvlar topilgan. Şahar markazida geroyon — şaharga asos solgan kişi yoki uning faxriy fuqarosining maqbarasi joylaşgan. Qal'a yaqinidan teatr, şaharning aso-siy köçasi, uy xarobasi topilgan. Şahar atrofidan esa maqbara, ibodatxona va turar joy qoldikdari çiqqan.

O.dan moddiy va badiiy madaniyatning turli xildagi köplab obidalari, tangalar, yunon epigrafikasi yodgorliklari, Geraklning bronza haykali, ösmir haykali, ibodatxonaga örnatilgan ulkan marmar haykalning 5 pan-jali oyoq qismi, ibodatxonadan salavkiylar, yunon-baqtriya, hind-yunon va hind mis va oltin tangalari, temir buyumlar, qimmatbaho toşlar xazina-si topilgan.

Ad.: Velikiy şelkoviy put, T., 1999.

Edvard Rtveladze.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОЙХОНИМ — қад. шаҳар харобаси (мил. ав. 4-а. охири — 2-а.нинг 2-ярми) — Афғонистоннинг шим.-шарқида, Амударёнинг сўл қирғоғида, Кўкча дарёси қуйилиш ерида жойлашган. Юнон-Бақтрия подшолиги даврида обод бўлган; Александрия Оксиана (П. Бернар) ёки Евкратидия деб аталган. О.даги археологик тадқиқотлар Афғонистондаги француз археологик миссияси (Д. Шлюмберже, сўнфа П. Бернар раҳбарлигида) томонидан (1964—78) олиб борилган.

Бақтрия шаҳарларидан бири бўлган О., эллинизм даврида, юнон колонистлари томонидан юнон шаҳарсозлиги тамойилларига асосланиб қурилган. О. юқори (қалъа) ва қуйи (шаҳар), шунингдек, унинг шим.-шарқий томонида жойлашган шаҳар атрофидан иборат. О.нинг дастлабки 2 қисми қалин мудофаа деворлари б-н ўраб олинган. Қуйи шаҳар қисмида сарой, ибодатхона, ёшлар таълимтарбия оладиган гимназий ёки палестра харобалари очилган; ундан Гермей ва Геракл шаънига битилган юнонча маърифий ёзувлар топилган. Шаҳар марказида геройон — шаҳарга асос солган киши ёки унинг фахрий фуқаросининг мақбараси жойлашган. Қалъа яқинидан театр, шаҳарнинг асо-сий кўчаси, уй харобаси топилган. Шаҳар атрофидан эса мақбара, ибодатхона ва турар жой қолдикдари чиққан.

О.дан моддий ва бадиий маданиятнинг турли хилдаги кўплаб обидалари, тангалар, юнон эпиграфикаси ёдгорликлари, Гераклнинг бронза ҳайкали, ўсмир ҳайкали, ибодатхонага ўрнатилган улкан мармар ҳайкалнинг 5 пан-жали оёқ қисми, ибодатхонадан салавкийлар, юнон-бақтрия, ҳинд-юнон ва ҳинд мис ва олтин тангалари, темир буюмлар, қимматбаҳо тошлар хазина-си топилган.

Ад.: Великий шелковый путь, Т., 1999.

Эдвард Ртвеладзе.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.