Panjakent

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44–45-b. — ziyouz.com

Panjakent PANJAKENT, Panjikent — Tojikistonning Suğd viloyatidagi şahar (1953 y. gaça şaharça). Zarafşon daryosi vodiysida, Samarqanddan 68 km jan.-şarqda. Aholisi 30 ming kişiga yaqin (1990-y.larörtalari). Oltin ruda k-ti, oziq-ovqat (vino, sut, tamaki-fermentatsiya, konserva z-dlari, göşt, şoli-un k-tlari) sanoati mavjud. Tarix-ölkaşunoslik muzeyi, pedagogika bilim yurti bor. Hoz. P. dan 1,5 km jan.-şarqda qad. P. şahri xarobalari joylaşgan. Uning mayd. 13,5 ga, şahriston, köhandiz, rabod va kabristondan iborat. P.ni 1938—40 y.larda arxeolog V. R. Çeylitko tekşirgan. Şahar xarobalarini muntazam örganişni A. Yu. Yakubovskiy 1946 y.dan boşlab ber-di, 1953 y.dan tekşiriş işlarini A.M.Belenitskiy davom ettirdi. Şahristondan köp köça tarmok/tri, Xom ğişt va paxsadan qurilgan 2 qavatli ayvonli turar joy binolari, xunarmandçilik ustaxonalari va dökonlar qoldiği topildi. Şaxriston markazida 5—7-a. larga oid ibodatxona körinişida 2 ta bino bölgan. Şahar devoridan ğarbda uç qavat istehkom b-n öralgan köhandiz joylaşgan. Şahardan şarqsa esa 2 qavat uyli hovlilar (çorboğlar) bölgan. Köx.andizda qamal vaqtida yaşaşga möljallangan mustahkam minora (donjon) va hokim saroyi joylaşgan. Arxeologik qazişlar jarayonida P.dan bir neça ming jez va kumuş tanga topilgan. Bulardan P.da zarb qilingan suğd tangalari alohida qimmatga ega. Sopol parçalariga suğd tilida va kamdan-kam arab tilida tuş-siyoxda yozuvlar bitilgan. Kupçiligi yongin paytida kuyib ketgan sopol haykallar, öyib işlangan yoğoç şakllar, şuningdek, har xil mazmundagi manzaralar tasviri va naqşgul solingan yoğoç ğölalar topildi. Aynik,sa, devorlarga işlangan rasmlarda — oqsuyaklar bazmlari, diniy marosimlar, ov, janglar manzaralari va mifologik şakllar tasvirlangan. Şahar 5—8-a. örtalarida ravnaq topgan, 8-a. 1-çoragida şaharni arab bosqinçilari vayron qilgan. 8-a. 2yarmida P. butunlay xarobaga aylanib, aholi yaşamagan. Qad. P. asosida muzey-qöriqxona taşkil etilgan.

Ad:. Belenitskiy A. M., Raspopova

B. I., Drevniy Pendjikent, Duşanbe, 1971; Belenitskiy A. M., Monumentalnoye iskusstvo Pendjikenta, M., 1973.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАНЖАКЕНТ, Панжикент — Тожикистоннинг Суғд вилоятидаги шаҳар (1953 й. гача шаҳарча). Зарафшон дарёси водийсида, Самарқанддан 68 км жан.-шарқда. Аҳолиси 30 минг кишига яқин (1990-й.ларўрталари). Олтин руда к-ти, озиқ-овқат (вино, сут, тамаки-ферментация, консерва з-длари, гўшт, шоли-ун к-тлари) саноати мавжуд. Тарих-ўлкашунослик музейи, педагогика билим юрти бор. Ҳоз. П. дан 1,5 км жан.-шарқда қад. П. шаҳри харобалари жойлашган. Унинг майд. 13,5 га, шаҳристон, кўҳандиз, рабод ва кабристондан иборат. П.ни 1938—40 й.ларда археолог В. Р. Чейлитко текширган. Шаҳар харобаларини мунтазам ўрганишни A. Ю. Якубовский 1946 й.дан бошлаб бер-ди, 1953 й.дан текшириш ишларини А.М.Беленицкий давом эттирди. Шаҳристондан кўп кўча тармок/три, Хом ғишт ва пахсадан қурилган 2 қаватли айвонли турар жой бинолари, хунармандчилик устахоналари ва дўконлар қолдиғи топилди. Шахристон марказида 5—7-а. ларга оид ибодатхона кўринишида 2 та бино бўлган. Шаҳар деворидан ғарбда уч қават истеҳком б-н ўралган кўҳандиз жойлашган. Шаҳардан шарқца эса 2 қават уйли ҳовлилар (чорбоғлар) бўлган. Кўх.андизда қамал вақтида яшашга мўлжалланган мустаҳкам минора (донжон) ва ҳоким саройи жойлашган. Археологик қазишлар жараёнида П.дан бир неча минг жез ва кумуш танга топилган. Булардан П.да зарб қилинган суғд тангалари алоҳида қимматга эга. Сопол парчаларига суғд тилида ва камдан-кам араб тилида тушь-сиёхда ёзувлар битилган. Купчилиги ёнгин пайтида куйиб кетган сопол ҳайкаллар, ўйиб ишланган ёғоч шакллар, шунингдек, ҳар хил мазмундаги манзаралар тасвири ва нақшгул солинган ёғоч ғўлалар топилди. Айник,са, деворларга ишланган расмларда — оқсуяклар базмлари, диний маросимлар, ов, жанглар манзаралари ва мифологик шакллар тасвирланган. Шаҳар 5—8-а. ўрталарида равнақ топган, 8-а. 1-чорагида шаҳарни араб босқинчилари вайрон қилган. 8-а. 2ярмида П. бутунлай харобага айланиб, аҳоли яшамаган. Қад. П. асосида музей-қўриқхона ташкил этилган.

Ад:. Беленицкий А. М., Распопова

B. И., Древний Пенджикент, Душанбе, 1971; Беленицкий А. М., Монументальное искусство Пенджикента, М., 1973.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.