Panjakent
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Panjakent (Panjikent) — Tojikistonning Suğd viloyatidagi şahar, Panjakent tumanining markazi. U Zarafşon daryosi vodiysida, daryoning çap sohilida joylaşgan. Şahar çekkasida ilk örta asrlarga oid suğd şahri — Qadimgi Panjakent xarobalari saqlangan bölib, ular Örta Osiyoning islomgaça bölgan madaniyatini örganişda eng muhim yodgorliklardan biri hisoblanadi. ÖzME'ga köra, Panjakent 1953-yilgaça şaharça maqomida bölgan.12
Nomi va joylaşuvi
1,3Rusça Vikipediyaga köra, şahar nomi suğd hujjatlari va tangalarida «Pncy knδ» şaklida uçraydi va odatda «beş şahar» deb tarjima qilinadi; u örta asrlardagi Panç viloyatining boş şahri bölgan. Şahar dengiz sathidan 900 metr balandlikda joylaşgan. ÖzME uni Samarqanddan 68 km janubi-şarqda deb körsatadi, Rusça Vikipediya esa Samarqandgaça masofani 48 km deb beradi; Duşanbegaça masofa 240 km atrofida. Inglizça Vikipediyaga köra, 2020-yilda şahar aholisi 52 500 kişi deb baholangan, ÖzME esa 1990-yillar örtasi uçun 30 mingga yaqin raqamni keltiradi.
Xöjaligi
1,3ÖzME'ga köra, şaharda oltin rudasi kombinati, vino, sut, tamaki-fermentatsiya, konserva, göşt va şoli-un korxonalari, ölkaşunoslik muzeyi va pedagogika bilim yurti bölgan.
Qadimgi Panjakent
1,3ÖzME'ga köra, qadimgi şahar xarobalari hozirgi Panjakentdan 1,5 km janubi-şarqda joylaşgan bölib, 13,5 gektar maydonni egallaydi va şahriston, köhandiz (qal'a), rabod hamda qabristondan iborat. Yodgorlikni 1938–1940-yillarda arxeolog V. R. Çeylitko tekşirgan, 1946-yildan A. Yu. Yakubovskiy muntazam qazişlar boşlagan, keyin işni A. M. Belenitskiy davom ettirgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1978–2006-yillarda qazişlarga B. I. Marşak rahbarlik qilgan; Inglizça Vikipediyaga köra, u yodgorlikni ellik yildan ortiq örgangan va Tojikistondagi fuqarolar uruşi yillarida ham işni töxtatmagan.
Şahristonda köçalar tarmoği, xom ğişt va paxsadan qurilgan ikki qavatli ayvonli uylar, hunarmandçilik ustaxonalari va dökonlar qoldiqlari, markazda esa 5–7-asrlarga oid ikki ibodatxona topilgan. Köhandizda qamal paytida yaşaş uçun möljallangan mustahkam minora va hokim saroyi bölgan. Qazişlar davomida bir neça ming mis va kumuş tanga, jumladan, şaharning özida zarb qilingan suğd tangalari, suğd va arab tillarida yozuvli sopol parçalari, kuygan sopol haykallar va öyma naqşli yoğoç buyumlar topilgan.
Devoriy suratlar
1,3Qadimgi Panjakent ayniqsa devoriy rasmlari bilan maşhur. ÖzME'ga köra, ularda zodagonlar bazmi, diniy marosimlar, ov va jang manzaralari hamda mifologik obrazlar tasvirlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, suratlarda yunon bezak uslubi, «Şohnoma»dagi Rustam haqidagi eronça rivoyatlar, mahalliy kultlar va hatto hind xudolari tasvirlari uyğunlaşgan. Topilmalarning katta qismi Sankt-Peterburgdagi Ermitajda va Duşanbedagi Tojikiston Milliy qadimiyotlar muzeyida saqlanadi.
Şaharning taqdiri
1,3Rusça Vikipediyaga köra, Panjakent 5-asrda Yuqori Zarafşonning markazi sifatida yuksalgan, 7–8-asrlarda uni suğd hukmdorlari, jumladan, Devaştiç boşqargan. ÖzME'ga köra, şahar 5–8-asrlarda gullab-yaşnagan, 8-asrning birinçi çoragida arab qöşinlari uni vayron qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 722-yilda arablar şaharni qamal qilib eğallagan, Devaştiç toğlarga qoçgan, biroq qölga tuşib qatl etilgan. 8-asrning ikkinçi yarmida şahar tamoman huvillab qolgan. Hozir qadimgi şahar örnida muzey-qöriqxona taşkil etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Panjakent // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3880 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPanjakent. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3880
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3880
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Пенджикентru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Panjakenten.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 44–45-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 44–45-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.