Suğd viloyati
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Suğd viloyati — Tojikistonning şimolida joylaşgan viloyat; markazi — Xöjand şahri. 1939-yildan 2000-yilgaça Leninobod viloyati deb atalgan. Hududi tarixiy Suğd (Sogdiyona) mintaqasining bir qismini, Farğona vodiysining ğarbiy çekkasini va Zarafşon daryosining yuqori oqimini öz içiga oladi. Viloyat respublikaning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan hududlaridan biri.12
Tarixi
13ÖzME'ga köra, 1918–1924-yillarda hozirgi viloyat hududi Turkiston ASSRning Samarqand viloyatiga qaraşli Xöjand uyezdi tarkibida bölgan, 1924–1929-yillarda Özbekiston SSRga, 1929-yildan esa Tojikiston SSRga qaraşli bölgan. Viloyat 1939-yil 27-oktabrda taşkil etilgan, 1962-yilda tugatilib, 1970-yil 23-dekabrda qayta tiklangan. Rusça Vikipediyaga köra, 1945–1947-yillarda viloyatning janubiy tumanlari asosida qisqa muddat Öratepa viloyati mavjud bölgan. ÖzME viloyatning hozirgi nom bilan atala boşlaganini 2000-yil iyuniga, rusça Vikipediya esa 2000-yil 10-noyabrga boğlaydi.
Rusça Vikipediyada qayd etilişiça, miloddan avvalgi 329–327-yillarda Suğd aholisi Spitamen boşçiligida Iskandar Zulqarnayn qöşinlariga qattiq qarşilik körsatgan, Xöjand esa Iskandar davrida «Eng çekkadagi Iskandariya» deb atalgan.
Geografiyasi
13Viloyat şimol, şimoli-şarq, şimoli-ğarb va ğarbdan Özbekiston, şarqdan Qirğiziston, janubdan Tojikistonning respublikaga böysunuvçi tumanlari bilan çegaradoş. ÖzME va rusça Vikipediya maydonini 26,1 ming km² deb körsatadi; bu Tojikiston viloyatlari orasida uçinçi körsatkiç. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatga Qirğiziston hududidagi Vorux va Lolazor eksklavlari hamda Özbekistonning Pop tumani içidagi Sarvak anklavi ham qaraşli.
Relyefi xilma-xil: Turkiston, Zarafşon, Qurama va Hisor tizmalari hamda ular orasidagi vodiylar va adirlar bor. Inglizça Vikipediyaga köra, viloyat respublikaning qolgan qismidan Hisor tizmasi bilan ajralib turadi, qişda dovonlar yopilib qolişi mumkin. ÖzME'ga köra, Şahriston (3378 m) va Anzob (3372 m) dovonlari orqali ötadigan avtomagistral noyabrdan maygaça yopiq bölgani sababli 1982-yilda Uştur tunnelini qaziş boşlangan.
Iqlimi keskin kontinental, yozi issiq. Xöjandda harorat 45° gaça kötariladi, eng past harorat −30° gaça tuşadi. Yillik yoğin tekisliklarda 100–250 mm, toğlarda 400 mm atrofida. Asosiy daryolari — Sirdaryo va Zarafşon (Fondaryo va Yağnob irmoqlari bilan), Isfara, Xöjabaqirğon, Oqsuv. Yirik köllaridan Iskandarköl maşhur; Qayroqqum va Kattasoy suv omborlari ham bor. Ösimliklar balandlik mintaqalari böyiça almaşadi: tekislik va adirlarda şuvoq va lola, toğlarda zarang, zirk va arçazorlar, 3000 metrdan yuqorida alp va subalp ötloqlari uçraydi. ÖzME qayd etgan yovvoyi hayvonlar orasida ayiq, böri, sibir toğ eçkisi va qor qoploni bor.
Aholisi va ma'muriy bölinişi
13ÖzME 2001-yil uçun aholini 1 mln 872 mingdan ziyod deb körsatgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2020-yilda aholi soni taxminan 2 mln 707 ming kişiga yetgan; 2010-yilgi röyxatga köra, aholining 84 foizi tojiklar, 14,8 foizi özbeklar bölgan. Ma'muriy jihatdan viloyat tumanlar va viloyatga böysunuvçi şaharlarga bölinadi. Yirik şaharlari — Xöjand, Istaravşan (sobiq Öratepa), Isfara, Konibodom, Panjakent, Guliston (sobiq Qayroqqum), Buston (sobiq Çkalovsk), Istiqlol (sobiq Taboşar).
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, Suğd viloyati Tojikistonning boşqa viloyatlariga nisbatan ança rivojlangan: 1980–1990-yillarda respublika sanoat mahsulotining 35 foizi şu yerda işlab çiqarilgan. Konçilik, metallsozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati, gilam va şoyi töqiş korxonalari, Qayroqqum GESi bor. Qişloq xöjaligida paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik, tokçilik va pillaçilik muhim. Inglizça Vikipediyaga köra, viloyatda mamlakat aholisining 29 foizi yaşaydi, haydaladigan yerlarning uçdan bir qismi joylaşgan va mamlakat yalpi içki mahsulotining qariyb uçdan ikki qismi yaratiladi; bu yerda Suğd erkin iqtisodiy zonasi ham taşkil etilgan.
Madaniyati va yodgorliklari
13Viloyatda Xöjand davlat universiteti va boşqa oliy öquv yurtlari, muzeylar, teatrlar va xalqaro aeroport faoliyat körsatadi. ÖzME'ga köra, 1991-yildan Suğd viloyati özbeklar jamiyati işlab turibdi. Tarixiy obidalar qatorida Hazrati Mavlono me'moriy majmuasi (XII asr), Namozgoh masjid-madrasasi (XVI–XVII asrlar), Muslihiddin maqbarasi (XVI asr), Kök Gumbaz masjidi (XVI asr) va Mir Rajab Dodxoh madrasasi saqlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Suğd viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3268 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASuğd viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3268
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3268
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Согдийская областьru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Sughd Regionen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.