Xöjand
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xöjand (1936–1991-yillarda Leninobod) — Tojikiston şimolidagi şahar, Suğd viloyatining markazi. U Tojikistonning Duşanbedan keyingi ikkinçi yirik şahri hisoblanadi.
Tarixi
13Xöjand Örta Osiyoning eng qadimgi şaharlaridan biri. Özbekça manbaga köra, u mil. avv. 1-ming yillikda vujudga kelgan; rus va ingliz manbalarida şaharning yoşi taxminan 2500 yil deyiladi, asoslaniş sanasi sifatida ba'zi ma'lumotlarda mil. avv. 514-yil, boşqalarida mil. avv. 7–6-asrlar körsatiladi. Şahar Kirni asos solgan Kiropol bilan boğlanadi. Mil. avv. 329-yilda uni Makedoniyalik Aleksandr egallagan; rus va ingliz manbalariga köra, şahar Aleksandriya Eskhata («Eng çekka Aleksandriya») deb nomlangan.
Xöjand Buyuk ipak yölida joylaşgan. 8-asrda arablar, 13-asrda möğullar bosib olgan; rus manbasiga köra, 1219–1220-yillarda şahar Çingizxon qöşiniga qattiq qarşilik körsatib, vayron etilgan. Keyinçalik şahar Temuriylar, Şayboniylar va Qöqon xonligi tasarrufida bölgan. 1866-yil 24-mayda uni Rossiya qöşinlari egallagan.
1924-yilda milliy-hududiy çegaralanişdan söng şahar Özbekiston SSR tarkibiga kirgan, 1929-yildan Tojikiston SSR tarkibiga ötkazilgan. 1936-yil 10-yanvarda Leninobod deb nomlangan. 1991-yil 26-fevralda Tojikiston SSR Oliy Kengaşi qaroriga köra şaharga tarixiy nomi qaytarilgan.
Geografiyasi
13Şahar Farğona vodiysining ğarbiy qismida, Sirdaryo böyida, janubdagi Turkiston tizmasi va şimoldagi Möğultoğ oraliğida joylaşgan. Duşanbe şahrigaça masofa özbekça manbada 341 km deb berilgan. Şaharda aeroport va temir yöl stansiyasi bor.
Iqlimi Kyoppen tasnifi böyiça quruq yarim çöl iqlimi (BSk). Rus manbasiga köra, yillik örtaça harorat 16 °C.
Aholisi
13Aholisi 2022-yilda 198,7 ming kişidan köproq bölgan; asosan tojiklar va özbeklar yaşaydi. Ingliz manbasiga köra, 2010-yilgi röyxatda tojiklar 84%, özbeklar 14%, ruslar 0,4% ni taşkil qilgan. Şahar aglomeratsiyasi aholisi manbalarda turliça berilgan: 573 400 (özbekça manba), 944 000 (rus manbasi, 2022) va 931 900 (ingliz manbasi, 2019).
Iqtisodiyoti
13Xöjand mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniyat markazi. Sanoatning asosiy tarmoqlari — töqimaçilik, metallsozlik va oziq-ovqat. Ipak kombinati, poyabzal va mebel fabrikalari, konserva, göşt va sut kombinatlari, paxta tozalaş, quriliş materiallari va şişa işlab çiqariş korxonalari faoliyat yuritadi. Şahardagi «Panjşanbe» bozori Markaziy Osiyodagi eng yirik yopiq bozorlardan biri sifatida tilga olinadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Suğd viloyati tarix muzeyi (Xöjand qal'asi içida), ölkaşunoslik muzeyi, teatrlar, Toşxöja Asiriy nomidagi viloyat kutubxonasi va Tojikiston fanlar akademiyasining Botanika boği bor. Me'moriy yodgorliklardan Şayx Muslihiddin maqbarasi (14-asr) va şahar qal'asi saqlangan. Şaharda Xöjand davlat universiteti va boşqa oliy öquv yurtlari faoliyat yuritadi.
Xöjanddan munajjim va riyoziyotçi Abdumahmudi Xöjandiy (10-asr), şoirlar Mahasti Xöjandiy (12-asr) va Kamol Xöjandiy (14-asr), faylasuf Muhammad Osimiy (1920–96) va boşqalar yetişib çiqqan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xöjand // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/742 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXöjand. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/742
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/742
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2022
199 ming kişi
+15,1 %2018-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q373808wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q558515wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.