Mahmud Yalavoç
SaqlaşBoşqa nomlari: Mahmud Yalavaç
Öqiş: 2 daqiqa
Mahmud Yalavoç, Mahmud Xorazmiy — Möğullar imperiyasi xizmatidagi xorazmlik savdogar, elçi va ma'mur. «Yalavoç» (elçi) laqabi bilan maşhur. U Çingizxon, Ugedey, Guyuk va Munke davrlarida turli lavozimlarda işlagan.
Kelib çiqişi
13Özbekça Vikipediyaga köra, Mahmud turkiylarning yalavoç uruğiga mansub xorazmlik savdogar bölgan. Rus Vikipediyasida uning uruği oğuz-turkman yalavoç uruği deb körsatilgan va tuğilgan yili taxminan 1195-yil deyilgan; özbekça maqolada tuğilgan yili noma'lum. Inglizça maqolada u Xorazmdan çiqqani, ayrim tadqiqotçilar uni sönggi qoraxitoy gurxonining vaziri Mahmud bey bilan bir odam deb hisoblaşi, boşqalar esa buni rad etişi aytilgan. Özbekça maqolada ham u qoraxitoylar xizmatida bölgani (1211) qayd etilgan.
Elçilik
131218-yil bahorida Çingizxon Mahmudni buxorolik Alixöja va ötrorlik Yusuf Jahongir hamrohligida Muhammad Xorazmşoh saroyiga elçi qilib yuborgan. Ularga sovğa-salomlar va Çingizxonning maktubi topşirilgan. Maktubda Çingizxon Xorazmşohni «öğlimdek yaxşi köraman» deb itoatga çaqirgan. Xorazmşoh maktubni öqib, heç narsa demay, elçilarni kuzatib qöyişni buyurgan. Inglizça maqolaga köra, Mahmud Xorazmşohga ayğoqçilik ham qilgan bölişi mumkin va ba'zan notöğri ma'lumot bergan.
Movarounnahrdagi faoliyati
13Möğullar istilosidan keyin Mahmud Xöjandga köçib, Movarounnahrni boşqargan. Özbekça maqolaga köra, u yiğilgan soliqlarni Çiğatoyga emas, töğridan töğri Çingizxon saroyiga yuborgan, buzilgan şaharlarni tiklaş, maktab va madrasalar qurilişiga e'tibor bergan. Bu Çiğatoyga yoqmagan. Inglizça maqolada u vayron bölgan şahar va qişloqlarni tiklagani, suğoriş tizimlarini qayta qurgani aytilgan.
Rus Vikipediyasiga köra, Ugedey uni Movarounnahr noibi etib tayinlagan. 1238-yildagi Mahmud Torobiy qözğolonidan keyin Çiğatoy uni özboşimçalik bilan çetlatgan, keyin esa bu noqonuniy ekanini tan olgan. Özbekça maqolada Çiğatoy uni qözğolonda aybdor deb topib, Xitoyga jönatgani yozilgan; Xitoy manbalarida bu haqda ma'lumot yöqligi ta'kidlangan.
Xitoydagi faoliyati
13Yuan sulolasi tarixiga köra, 1241-yil 10-oyida unga Xitoy aholisining ma'muriy işlarini boşqariş topşirilgan. Inglizça maqolada u soliq islohotlarining muallifi sifatida tilga olingan: odam boşiga naqd pulda olinadigan soliq tizimi keyinçalik butun imperiyada namuna bölgan. Turegene hukmronligi davrida (1242-yildan) u lavozimdan olingan va Godan qarorgohida panoh topgan; Guyuk davrida lavozimiga qaytgan. Özbekça maqolaga köra, 1251-yilda Pekinga hokim etib tayinlangan va şahar obodonçiligiga köplab turkistonliklarni jalb qilgan.
Vafoti
13Uning vafoti odatda 1254-yil deb körsatiladi (özbekça va rus maqolalarida Pekinda). Inglizça maqolada ba'zi manbalar uning 1260-yillarga qadar yaşaganini aytişi qayd etilgan.
Oilasi
13Öğli Mas'udbek Turkiston ma'muri bölgan. Özbekça maqolada kiçik öğli Alibek (? — 1281) Ili viloyati hokimi, keyinroq Xubilay davrida vazir bölgani, 1281-yil boşida tuhmat tufayli qatl etilgani aytilgan.
Madaniyatda
13Vasiliy Yanning «Çingizxon» romanida u personaj sifatida uçraydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mahmud Yalavoç // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1309 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMahmud Yalavoç. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1309
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1309
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Xorazm 1150
Tuğildi
Xöjand 1221–1241 · 20 yil
Möğullar istilosidan söng Xöjandga köçib kelib, Çingizxon va Ögedey nomidan Movarounnahrni idora qilgan.
Pekin 1241–1254 · 13 yil
Xitoy aholisining ma'muriy işlarini boşqargan, keyinçalik Pekin hokimi bölgan va şu yerda vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1885000wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570, P20
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Mahmud_Yalavochuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.