Avfiy Buxoriy
SaqlaşBoşqa nomlari: Nuriddin Muhammad Ibn Tohir Ibn Usmon Buxoriy · Muhammad Aufi
Öqiş: 2 daqiqa
Avfiy Buxoriy (Nuriddin yoki Sadididdin Muhammad Avfiy) — buxorolik adabiyotşunos va tarjimon. Şarq adabiyotida tazkiraçilik asosçilaridan biri sanaladi.
Hayoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, Avfiy Buxoriy 1172 yoki 1177-yilda Buxoroda tuğilgan va 1233-yilda Hindistonda vafot etgan. Rus Vikipediyasida esa uning hayot yillari aniq berilmagan: tuğilişi 12-asr oxiriga, vafoti 13-asrning birinçi yarmiga qöyilgan. Ingliz Vikipediyasi ham uni 12-asr oxiri — 13-asr boşlarida faoliyat yuritgan şaxs sifatida tavsiflaydi.
U Buxorodagi madrasada öqigan. 1201-yilda Buxoroda ilek (hokim) saroyida kotiblik qilgan. Xorazm hamda Xurosonning Nişopur, Tuye, Hirot, Marv kabi şaharlariga sayohat qilgan, Najmiddin Kubro, Şayx Majdiddin Bağodiy kabi olimlar bilan muloqotda bölgan. 1204-yilgaça Samarqandda Qoraxoniylar sulolasi hukmdorlari Ibrohim ibn Husayn va Usmon ibn Ibrohim saroylarida xizmat qilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, Usmon ibn Ibrohim uni yozişmalar (devoni inşo) işlariga mas'ul qilib qöygan va Avfiy Samarqandni 1204-yilgaça tark etgan.
Möğul istilosi davrida Hindistonga ketib, umrining oxirigaça öşa yerda yaşagan. Ingliz Vikipediyasida yozilişiça, u Hindistonda Dehli sultoni Şamsuddin Iltutmiş davrida yaşagan; keyinroq Ğuriylar saroyida ham köp vaqt ötkazgan.
Ijodi
13„Lubob ul-albob“ („Mağizlarning mağzi“) — Avfiyning tazkirasi. Özbekça Vikipediyaga köra, u 1222–1223-yillarda yaratilgan va 12 bobdan iborat; möğul istilosidan avvalgi adabiyot va madaniyat arboblari haqida yagona manba hisoblanadi. Rus va ingliz Vikipediyalarida asar 1220-yilga oid deb körsatilgan. Rus manbasida u forsiy şe'rlarning bizga ma'lum birinçi antologiyasi sifatida ta'riflanadi. Ingliz Vikipediyasiga köra, asar Multon hokimi Nosiruddin Qubojaga bağişlangan.
Avfiy tarjimon sifatida Tannuxiyning „Alfaraj“ („Şodlik“) asarini arabçadan forsçaga ögirgan. Özbekça va rus Vikipediyalarida bu tarjima 1223-yilga, ingliz Vikipediyasida 1226-yilga tegişli deb yozilgan.
Ikkinçi yirik asari „Javomeʼ ul-hikoyot va lavomeʼ ul-rivoyot“ („Hikoyatlar töplami va rivoyatlar jilosi“) 1228-yilda yozilgan. Unda turli fanlarga oid ilmiy lavhalar, bahslar va xulosalar hikoya va rivoyat şaklida sodda bayon qilingan. Rus Vikipediyasiga köra, töplamda 2 mingdan ortiq asosan tarixiy xarakterdagi qisqa hikoyalar bor. Ingliz Vikipediyasiga köra, asar Iltutmişning vaziri Nizomulmulk Muhammad ibn Abu Sa'id Junaydiyga bağişlangan.
Merosi
13Ingliz Vikipediyasiga köra, Avfiyning bugungi kunda faqat ikki asari — „Lubob ul-albob“ va „Javomeʼ ul-hikoyot“ — töliq saqlangan; „Turkiston hukmdorlari tarixi“ va moddalarning xossalari haqidagi kitoblari yöqolgan, „Madoyih us-sulton“ asaridan esa kiçik parça qolgan. „Javomeʼ ul-hikoyot“ Şarqda keng tarqalgan, ayrim hikoyalari özbek tiliga tarjima qilingan. „Lubob ul-albob“ 1903–1906-yillarda Leydenda E. Braun va M. Qazviniy tahririda naşr etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Avfiy Buxoriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1248 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAvfiy Buxoriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1248
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1248
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q140584wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.