Qutbiddin oyboq
SaqlaşBoşqa nomlari: Qutb-ud-din Aibak
Öqiş: 2 daqiqa
Qutbiddin oyboq (fors. قطبالدین ایبک) — turkiy sarkarda, Dehli sultonligining asosçisi va birinçi hukmdori. U 1206–1210-yillarda hukmronlik qilgan. Avval Ğur hukmdori Şahobiddin Ğuriyning Hindistondagi noibi bölgan.
Hayoti
13Oyboq turkiy xalqlardan çiqqan, yoşligida ğulom bölgan. Inglizça Vikipediyada uning Turkistondan ekani, taxminan 1150-yilda tuğilgani va Oyboq nomli turkiy qabilaga mansubligi aytiladi; rusça Vikipediyada esa hozirgi Afğoniston hududida tuğilgan deyiladi. Bolaligida Nişopur ğulomlar bozoriga olib kelingan va u yerda qozi tomonidan sotib olingan. Qozi uni öz oilasida mehr bilan tarbiyalagan: öq otiş, ot miniş va Qur'on öqişni örgatgan. Qozi yoki uning öğillari keyinroq uni sotgan, söng u Ğaznada Şahobiddin Ğuriyga yetib borgan. Bu yerda u saroy otboqarlari boşliği lavozimigaça kötarilgan.
Faoliyati
13Oyboq Şahobiddin Ğuriyning Hindistondagi yurişlarida qatnaşgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, Tarayn yonidagi ikkinçi jangdagi ğalabadan keyin (1192) u Ğuriylarning Hindistondagi mulklari boşqaruvini öz qöliga olgan. Özbekça manbada 1192-yildagi yuriş va şimoliy Hindistondagi bir qança hokimliklar tor-mor etilgaç, uning noib etib tayinlangani qayd etilgan. Rusça Vikipediyada Dehli 1193-yilda zabt etilgani aytiladi, inglizçada esa Dehli 1192-yilda egallanib, 1193-yilda bevosita boşqaruvga olingani yoziladi. Rusça Vikipediyaga köra, u soliqlar, qonunlar va yer-daromadlarni taqsimlaşga asoslangan boşqaruv tizimini yaratgan.
Şahobiddin 1206-yilda vafot etgaç, Oyboq özini mustaqil hukmdor — sulton deb e'lon qilgan. Dastlab poytaxt Lohur bölgan, keyinroq Dehliga köçirilgan. Ingliz Vikipediyasida u Ğuriylar mulklari uçun boşqa ğulom sarkarda Toj ad-Din Yildiz bilan kuraşgani, Ğaznagaça borib, keyin ortga qaytgani va Lohurda poytaxt örnatgani aytiladi.
U Hindiston va Afğoniston hududidagi boşqa ğulomlar hamda hind rojalari bilan uruşlar olib borgan.
Vafoti
13Rusça Vikipediyaga köra, Oyboq 1210-yilda Lohurda çavgon (polo) öynayotib otdan yiqilib halok bölgan va Anorkali bozori yaqinida dafn etilgan. Maqbarasi 1970-yillar boşida Zulfiqor Ali Bhutto buyruği bilan ta'mirlangan. Unga öğli Orom Şoh, keyin kuyovi Iltutmiş vorislik qilgan.
Merosi
13Özbekça Vikipediyada uning davrida Dehli va Ajmirda bunyod etilgan masjidlar hind-musulmon me'morligining buyuk yodgorliklari hisoblanişi aytilgan. Rusça va inglizça manbalarga köra, u Dehlida Qutb minori hamda «Quvvat-al-Islom» masjidi qurilişini boşlagan; Ajmerdagi «Adhai Din Ka Jhonpra» ham uning nomi bilan boğlanadi. Aksar inşootlar keyinroq Iltutmiş davrida yakunlangan. Rusça Vikipediyada rasmiy til fors tili bölgani ham qayd etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qutbiddin oyboq // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1130 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQutbiddin oyboq. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1130
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1130
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q311151wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.