Mas'ud Yalavoç
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Mas'ud Yalavoç, Mas'udbek nomi bilan ham ma'lum (vafoti 1289) — XIII asrda Möğullar imperiyasi nomidan Movarounnahr va Turkistonning ötroq aholisi yaşaydigan hududlarini qariyb yarim asr davomida boşqargan amaldor. U Mahmud Yalavoçning öğli bölgan. ÖzME uning boşqaruv davrini 1239–1289-yillar bilan belgilaydi.1
Lavozimga tayinlanişi
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, Mahmud Yalavoç va uning öğli Mas'udbek Örta Osiyo zabt etilgandan keyin möğullar tayinlagan dastlabki oliy noiblar (yeke doruğaçi) qatorida bölgan. Öqtoy (Ögedey) qoon davrida Mas'udbek qarorgohi Beşbaliqda joylaşgan Turkiston noibi etib tayinlangan, otasi esa Şimoliy Xitoyni boşqarişga yuborilgan.
ÖzME bu almaşuvni 1238–1239-yillardagi Mahmud Torobiy qözğoloni bilan boğlaydi: otasi qözğolonçilarga nisbatan yetarliça qattiqqöllik qilmagani uçun Xitoyga ötkazilgan, uning örniga esa Mas'udbek qöyilgan. Inglizça Vikipediyada ham yozilişiça, qözğolon bostirilayotganda Mahmud Yalavoç oddiy aholini ommaviy qirğindan saqlab qolişga uringan.
Boşqaruvi
1,3ÖzME'ga köra, Mas'udbek Uyğuristondan Xorazmgaça çözilgan hududdagi ötroq aholi işlarini siyosiy töntarişlarga qaramay yarim asr davomida yuritgan, Möngke qoon davrida Uyğuriston ham uning ixtiyoriga berilgan. Çiğatoy ulusi taxti uçun kuraşgan şahzodalar uning qöllab-quvvatlaşiga intilgan: masalan, 1260-yillarda Çiğatoy nabirasi Olğu Mas'udbek yiğgan mablağ hisobiga Ötrorni Berkaxondan tortib olgan. U ham otasi kabi viloyat soliqlarini oldindan qoon xazinasiga tölab, keyin aholidan undirib olgan.
1255-yil kuzida Mas'udbek Eronga yöl olgan Hulokuni Samarqand yaqinidagi Konigil mavzesida qirq kun mehmon qilgan. ÖzME'ga köra, temuriylar davrida maşhur bölgan bu joy nomi tarixiy manbalarda ilk bor şu munosabat bilan tilga olinadi.
Qurilişlar va pul islohoti
1,3ÖzME'ga köra, Buxoroda uning davrida Xoniya va Mas'udiya madrasalari barpo etilgan; tarixçi Juvayniy bu binolarni şaharning körki deb ta'riflagan. Xoniya madrasasi Tuluyxonning bevasi Suyurqoqtani bekaning mablağiga qurilgan bölib, uning mudarrisi taniqli söfiy Sayfiddin Boxarziy bölgan. Har bir madrasada mingtagaça talaba tahsil olgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Yalavoçlar boşqaruvi davrida Buxoro musulmon olamining eng gullagan şaharlaridan biriga aylangan.
1273-yil yanvarida Elxoniylar qöşini Buxoroni bosib olib, şaharni talagan va yoqib yuborgan; Mas'udiya madrasasi va uning kutubxonasi ham yonib ketgan. ÖzME'ga köra, Mas'udbek 1283-yilda şaharni, jumladan madrasani qayta tiklaşga kirişgan. 1280-yillarda u pul islohotini ötkazib, Samarqand, Buxoro, Taroz, Ötror, Xöjand kabi 16 ta şahar va viloyatda bir xil vazndagi sof kumuş tangalar zarb ettirgan; bu savdo va pul muomalasining tiklanişiga yordam bergan.
Mas'udbek 1289-yilda vafot etgan va özi qurdirgan Mas'udiya madrasasiga dafn qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mas'ud Yalavoç // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2697 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMas'ud Yalavoç. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2697
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2697
Manbalar
2 ta manba- 1https://en.wikipedia.org/wiki/Mahmud_Yalavachen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 276–277-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 276–277-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.