Pankreatit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50–51-b. — ziyouz.com
Pankreatit (yun. pankreas — me'da osti bezi) — me'da osti bezining yalliğlanişi. Ötkir va surunkali böladi. Ötkir P. alkogolizm, yolçitib ovqatlanmaslik yoki meyoridan ortiqovqat yeyiş, şuningdek, öt toşi kasalligi natijasida paydo böladi. P.ga me'da osti bezi tomirlarining zararlanişi yoki unga tromblar tiqilib qolişi, infeksion kasalliklar, şikastlanişlar va qorin böşliğidagi turli yalliğlanişlar sabab böladi. Ötkir P.da me'da osti bezi şişadi; bezning yalliğlangan qismi iriydi yoki töqimalari nobud böladi. Kasallikning klinik belgilari, keçişi va oqibat me'da osti bezi zararlangan qismining kattaligi va oğir-yengilligiga boğliq. Ötkir P.ning oğir şaklida qorinning yuqrri qismi qattiq oğriydi va oğriq orqaga tarqaladi; bemorning köngli aynib, qusadi, yel kelmaydi, oğriq zörligidan huşdan ketib qoladi, şok, kollaps holatlari ham kuzatiladi. Ötkir P.ga xos alomatlar paydo bölganda zudlik b-n tez tib-biy yordamni çaqiriş, bemorni yotqi-zib qöyiş lozim.
Surunkali P. xuddi ötkir P.gaöxşaş paydo böladi. Köpinça ötkir P. öz vaqtida davolanmasa, kasallik surunkali tuye oladi. Bunda qorin sohasi (asosan, yuqorisi) sançib oğriydi va oğriq çap tomonga tarqaladi, bemorning köngli aynib qusadi, iştahasi yöqoladi, içi ketadi, axlati xuddi loyga öxşaş böladi. Lab. tekşiruvlariga asoslanib, xu-susan, me'da osti bezi fermenti (amilaza)ni qon va siydiqda aniklab diagnoz qöyiladi. Surunkali P. qözigan davrda uni faqat vraç davolaydi. Kasallik xurujlari orasidagi davrda parhezga qat'iy rioya qiliş talab etiladi; uglevodli va yoğli ovqatlardan özni tiyiş, köproq oqsilga boy ovqatlar yeyiş va vraç körsatmasi böyiça fermentlar qabul qiliş mumkin.
P.ning oldini olişda eng muhimi unga sabab böladigan omillarni bartaraf etişdan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАНКРЕАТИТ (юн. pankreas — меъда ости бези) — меъда ости безининг яллиғланиши. Ўткир ва сурункали бўлади. Ўткир П. алкоголизм, ёлчитиб овқатланмаслик ёки меъёридан ортиқовқат ейиш, шунингдек, ўт тоши касаллиги натижасида пайдо бўлади. П.га меъда ости бези томирларининг зарарланиши ёки унга тромблар тиқилиб қолиши, инфекцион касалликлар, шикастланишлар ва қорин бўшлиғидаги турли яллиғланишлар сабаб бўлади. Ўткир П.да меъда ости бези шишади; безнинг яллиғланган қисми ирийди ёки тўқималари нобуд бўлади. Касалликнинг клиник белгилари, кечиши ва оқибат меъда ости бези зарарланган қисмининг катталиги ва оғир-енгиллигига боғлиқ. Ўткир П.нинг оғир шаклида қориннинг юқрри қисми қаттиқ оғрийди ва оғриқ орқага тарқалади; беморнинг кўнгли айниб, қусади, ел келмайди, оғриқ зўрлигидан ҳушдан кетиб қолади, шок, коллапс ҳолатлари ҳам кузатилади. Ўткир П.га хос аломатлар пайдо бўлганда зудлик б-н тез тиб-бий ёрдамни чақириш, беморни ётқи-зиб қўйиш лозим.
Сурункали П. худди ўткир П.гаўхшаш пайдо бўлади. Кўпинча ўткир П. ўз вақтида даволанмаса, касаллик сурункали туе олади. Бунда қорин соҳаси (асосан, юқориси) санчиб оғрийди ва оғриқ чап томонга тарқалади, беморнинг кўнгли айниб қусади, иштаҳаси йўқолади, ичи кетади, ахлати худди лойга ўхшаш бўлади. Лаб. текширувларига асосланиб, ху-сусан, меъда ости бези ферменти (амилаза)ни қон ва сийдиқда аниклаб диагноз қўйилади. Сурункали П. қўзиган даврда уни фақат врач даволайди. Касаллик хуружлари орасидаги даврда парҳезга қатъий риоя қилиш талаб этилади; углеводли ва ёғли овқатлардан ўзни тийиш, кўпроқ оқсилга бой овқатлар ейиш ва врач кўрсатмаси бўйича ферментлар қабул қилиш мумкин.
П.нинг олдини олишда энг муҳими унга сабаб бўладиган омилларни бартараф этишдан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.