Pankreatit
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Pankreatit (yunonça pankreas — «me'da osti bezi» va -itis — yalliğlaniş qöşimçasi) — me'da osti bezining yalliğlanişi bilan keçadigan kasalliklar guruhi. Me'da osti bezi oşqozon ortida joylaşgan yirik a'zo bölib, ovqat hazm qilişda qatnaşadigan fermentlar va bir qator gormonlar işlab çiqaradi. ÖzME va Inglizça Vikipediyaga köra, pankreatit ötkir va surunkali şakllarda keçadi.12
Rivojlaniş mexanizmi
13Rusça Vikipediyaga köra, pankreatitda bez işlab çiqargan fermentlar ön ikki barmoqli içakka tuşmay, bezning özida faollaşadi va uni yemira boşlaydi — bu hodisa özini özi hazm qiliş deb ataladi. Bunda ajralgan fermentlar va zaharli moddalar qonga ötib, boşqa a'zolar — miya, öpka, yurak, buyrak va jigarga ham zarar yetkazişi mumkin. ÖzME'ga köra, ötkir pankreatitda bez şişadi, yalliğlangan qismi irib ketişi yoki töqimalari nobud bölişi mumkin; kasallikning oğir-yengilligi zararlangan qismning kattaligiga boğliq.
Sabablari
13ÖzME ötkir pankreatit sabablari qatorida spirtli içimliklarni suiiste'mol qiliş, ovqatlaniş tartibining buzilişi va ortiqça ovqat yeyiş, öt toşi kasalligi, bez tomirlarining zararlanişi, infeksiyalar va şikastlanişlarni sanaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, ötkir pankreatitning eng köp uçraydigan ikki sababi — umumiy öt yölini tösib qöygan öt toşi va spirtli içimliklarni köp içiş; surunkali pankreatit esa köpinça uzoq yillik alkogolizm natijasida rivojlanadi. Çekiş ham kasallik xavfini oşiradi.
Ötkir pankreatit
13ÖzME'ga köra, ötkir pankreatitning oğir şaklida qorinning yuqori qismida qattiq oğriq paydo bölib, orqaga tarqaladi; bemorning köngli aynib, qayt qiladi, qattiq oğriqdan huşini yöqotişi, şok holatiga tuşişi mumkin. Bunday belgilar paydo bölganda zudlik bilan tez yordam çaqiriş va bemorni yotqiziş zarur. Rusça Vikipediya ötkir pankreatitni darhol davolaşni talab qiluvçi xavfli kasallik deb ta'kidlaydi, u odatda kasalxonada davolanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, davolaşda vena orqali suyuqlik yuboriş, oğriqsizlantiriş, zarur bölsa antibiotiklar qöllanadi; öt toşi sabab bölsa, u endoskopik usulda olib taşlanadi.
Surunkali pankreatit
13ÖzME'ga köra, ötkir pankreatit öz vaqtida davolanmasa, kasallik surunkali tus oladi. Bunda qorinning yuqori qismida sançiqli oğriq bölib, u çap tomonga tarqaladi, köngil aynişi, iştaha yöqolişi, içi ketiş kuzatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, surunkali şaklda ozib ketiş, yoğli axlat kuzatiladi; kasallik qandli diabet yoki bez saratoniga olib kelişi mumkin. Taşxis qöyişda qon va siydikdagi amilaza fermenti miqdori aniqlanadi.
ÖzME'ga köra, xurujlar orasida qat'iy parhezga amal qiliş, uglevod va yoğga boy ovqatlarni çeklaş, oqsilga boy taomlar yeyiş va vraç körsatmasiga köra fermentlar içiş tavsiya etiladi.
Tarqalişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, 2015-yilda dunyoda taxminan 8,9 million pankreatit holati qayd etilgan va u 132 ming 700 kişining ölimiga sabab bölgan. Ötkir pankreatit har yili 100 ming kişidan taxminan 30 tasida uçraydi; kasallik erkaklarda ayollarga qaraganda köproq kuzatiladi. Ötkir pankreatit ilk bor 1882-yilda, surunkali pankreatit esa 1946-yilda tasvirlangan. ÖzME'ga köra, kasallikning oldini olişda eng muhimi — unga sabab böluvçi omillarni bartaraf etiş.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Pankreatit // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2951 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPankreatit. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2951
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2951
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Панкреатитru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Pancreatitisen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 50–51-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 50–51-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.