Parfyanlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 100-b. — ziyouz.com
Parfyanlar PARFYANLAR, parfiyaliklar — elat, mil. av. 1-ming yillik va milodning boşlarida Kaspiy dengizining jan.-şarqida, hoz. Jan. Turkmaniston va Xurosonda yaşaganlar (qad. Partava — Parfiya viloyati). P. eroniy tillardan birida sözlaşgan, asosan, dehqonçilik b-n şuğullangan. Parfiyadagi irrigatsiya inşootlari mil. av. 1-ming yillik boşlaridayoq ma'lum bölgan. P. Midiya podşoligi tarkibiga kirgan (q. Midiya), söngra esa (Kir II davrida) — Axomaniylar davlati qöl ostida bölgan, ularga soliqlar tölab, jangçilar (otliq kamonçilar) yetka-zib berişgan. Doro I davrida Parfiya va qöşni Girkaniyada qözğolon kötarilib, u axomaniylar qöşini tomo-nidan qiyinçilik b-n bostirilgan (521 y. 8 mart va 12 iyuldagi janglar). Mil. av. 4-a.ning 20-y.larida P. Aleksandr tomonidan tobe etilgan, söngra (mil. av. 281 y.dan) Salavkiylar davlati tarkibiga kirgan. Mil. av. taxm. 250 y.da mustaqil Parfiya podşoligi bar-po etilgan, uning asosiy özagini P. yaşagan hudud taşkil qilgan. P.ning asosiy dini — zarduştiylik; Mitra va Nanayya (Anaxita) kultlari ham keng tarqalgan. P. yozuvi oromiy alif-bosi asosida vujudga kelgan. P. dunyo-viy adabiyet obidalaridan ozginasigi -na forsça qayta işlangan şakdda saqlanib qolgan. Parfiya tili mil. 3—4-a.larda sosoniylar davrida ham muomalada bölgan; taxm. 6-a.da u fors tili tomonidan siqib çiqarilgan. Qad. P.ning avlodlari turkman xalqi va Şarqiy Eron (Xuroson)dagi fors xa-lqi etnogenezida qatnaşganlar.
Q.: Midiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРФЯНЛАР, парфияликлар — элат, мил. ав. 1-минг йиллик ва милоднинг бошларида Каспий денгизининг жан.-шарқида, ҳоз. Жан. Туркманистон ва Хуросонда яшаганлар (қад. Партава — Парфия вилояти). П. эроний тиллардан бирида сўзлашган, асосан, деҳқончилик б-н шуғулланган. Парфиядаги ирригация иншоотлари мил. ав. 1-минг йиллик бошларидаёқ маълум бўлган. П. Мидия подшолиги таркибига кирган (қ. Мидия), сўнгра эса (Кир II даврида) — Ахоманийлар давлати қўл остида бўлган, уларга солиқлар тўлаб, жангчилар (отлиқ камончилар) етка-зиб беришган. Доро I даврида Парфия ва қўшни Гирканияда қўзғолон кўтарилиб, у ахоманийлар қўшини томо-нидан қийинчилик б-н бостирилган (521 й. 8 март ва 12 июлдаги жанглар). Мил. ав. 4-а.нинг 20-й.ларида П. Александр томонидан тобе этилган, сўнгра (мил. ав. 281 й.дан) Салавкийлар давлати таркибига кирган. Мил. ав. тахм. 250 й.да мустақил Парфия подшолиги бар-по этилган, унинг асосий ўзагини П. яшаган ҳудуд ташкил қилган. П.нинг асосий дини — зардуштийлик; Митра ва Нанайя (Анахита) культлари ҳам кенг тарқалган. П. ёзуви оромий алиф-боси асосида вужудга келган. П. дунё-вий адабиет обидаларидан озгинасиги -на форсча қайта ишланган шакдда сақланиб қолган. Парфия тили мил. 3—4-а.ларда сосонийлар даврида ҳам муомалада бўлган; тахм. 6-а.да у форс тили томонидан сиқиб чиқарилган. Қад. П.нинг авлодлари туркман халқи ва Шарқий Эрон (Хуросон)даги форс ха-лқи этногенезида қатнашганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.