Pasport
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 104–105-b. — ziyouz.com
Pasport (frans. passeport — portga kiriş ruxsatnomasi) — ayrim davlatlarda fuqaro şaxsini tasdiqlovçi hujjat. ÖzR fuqarosining P.i — Özbekiston Respublikasi fuqaroligini va uning egasi şaxsini tasdiqdovçi asosiy hujjatdir. ÖzR da P. beriş va undan foydalaniş, qayd etiş, röyxatdan çiqariş tartibi, şuningdek, P. tizimi qoidalarini buzganlik uçun javobgarlik ÖzR Prezidentining 1999 y. 26 fev.dagi farmoni b-n tasdiqlangan «Özbekiston Respublikasida pasport tizimi töğrisida»gi Nizom b-n belgilanadi. Mazkur Nizomga binoan, Özbekiston Respublikasining 16 yoşga tölgan barça fuqarolari ÖzR fukarosi P.iga ega bölişlari şart. Xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bölmagan şaxslar ÖzR hududida Özbekiston Respublikasi qonunçiligida belgilangan hujjatlar asosida yaşaydilar. P. xorijga jönab ketiş çoğida ham amal qiladi. Xorijga jönab ketayotgan Özbekiston Respublikasi fuqarolari uçun ÖzR fuqarosi P.i ÖzR Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda rasmiylaştiriladi. «Özbekiston Respublikasi fuqaroligi töğri-sida»gi ÖzR qonuni (1992 y. 2 iyul)ga muvofiq, Özbekiston Respublikasi fuqarosi P.i «Özbekiston Respublikasi fuqaroligi töğrisida»gi qonun kuçga kirguniga qadar ÖzR hududida do-imiy yaşab turgan şaxslarga, «Özbekiston Respublikasi fuqaroligi töğrisi-da»gi qonunga muvofiq, Özbekiston Respublikasi fuqaroligini olgan şaxslarga ham beriladi. ÖzR fuqarosi P.ini Özbekiston Respublikasi içki işlar organlari beradi. Özbekiston Respublikasining xorijda doimiy yaşaydigan fuqarolariga, şuningdek, qonunga muvofiq, ÖzR fuqaroligini olgan şaxslarga ÖzR fuqarosi P.i Özbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatiya vakolatxonasi yoki konsullik muassasasi tomonidan beriladi. ÖzR fuqarosi P.i butun Özbekiston Respublikasida yagona namunada özbek, rus va ingliz tillarida, Qoraqalpoğiston Respublikasi uçun esa, qoraqalpoq, uzbek, rus va ingliz tillarida tayyorlanadi va 32 betdan iborat böladi. P.ga uzbek, rus va ingliz tillarida (Qoraqalpoğiston Respublikasida esa — qoraqalpoq tilida ham) fuqaroning şaxsi töğrisida quyidagi ma'lumotlar yoziladi: familiyasi, ismi, otasining ismi; tuğilgan yili, kuni, oyi; tuğilgan joyi; millati; jinsi, şaxs uxşaşligini aniqdaş raqami. P.da uning egasining imzosi, P. bergan mas'ul şaxs imzosi bulişi, şuningdek, P. berilgan vaqt va amal qiliş muddati körsatilişi lozim. Şuningdek, P.ga: baloğatga yetmagan bolalarining familiyasi, ismi, otasining ismi, tuğilgan yili, kuni, oyi; har-biy xizmatga munosabati töğrisidagi; nikoxdan utiş va nikohni bekor qiliş töğrisidagi; pasport egasining yaşaydigan va doimiy qayd etilgan joyi haqidagi; vaktinça qayd etilgani töğri-sidagi; çet elga çiqiş uçun ruxsatnoma haqidagi; xorijiy davlatlarga kiriş uçun vizalar haqidagi ma'lumotlar yoziladi. Fuqarolar 25 yoşga va 45 yoşga tUlganda içki işlar organlari ularga yangi P. beradi. 45 yoşga tölgan fuqarolar P.ining amal qiliş muddati çeklanmaydi. P. tizimi qoidalari bajarilişini içki işlar organlari va ma-halliy hokimiyat organlari nazorat qiladilar. Fuqarolar: P.siz, yoki haqiqiy bölmagan P. b-n qayd ettirmay yaşaganlik uçun, P.ni ataylab yaroqsiz holga keltirganlik hamda P.lardan ğarazli maqsadlarda foydalanganlik, P.ni avaylab saqlamay uni yuqotganlik uçun ÖzR krnunçiligida belgilangan tartibda javobgar böladilar.
Özbekiston Respublikasi fuqarosiga respublikadan taşqariga çiqib ketiş çoğida diplomatik P. beriladi. Bu huj-jat b-n boğliq huquqiy jihatlar ÖzR Vazirlar Mahkamasining 1995 y. 6 yan-v.dagi 8son qarori b-n tasdiqlangan «Özbekiston Respublikasinint diplomatik pasporti töğrisida»gi Nizom b-n tartibga solinadi. Diplomatik P.ni ÖzR Taşqi işlar vazirligi 5 y. muddatga beradi. Diplomatik P. Özbekiston Respublikasining mulki hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАСПОРТ (франц. passeport — портга кириш рухсатномаси) — айрим давлатларда фуқаро шахсини тасдиқловчи ҳужжат. ЎзР фуқаросининг П.и — Ўзбекистон Республикаси фуқаролигини ва унинг эгаси шахсини тасдиқдовчи асосий ҳужжатдир. ЎзР да П. бериш ва ундан фойдаланиш, қайд этиш, рўйхатдан чиқариш тартиби, шунингдек, П. тизими қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик ЎзР Президентининг 1999 й. 26 фев.даги фармони б-н тасдиқланган «Ўзбекистон Республикасида паспорт тизими тўғрисида»ги Низом б-н белгиланади. Мазкур Низомга биноан, Ўзбекистон Республикасининг 16 ёшга тўлган барча фуқаролари ЎзР фукароси П.ига эга бўлишлари шарт. Хорижий фуқаролар ва фуқаролиги бўлмаган шахслар ЎзР ҳудудида Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган ҳужжатлар асосида яшайдилар. П. хорижга жўнаб кетиш чоғида ҳам амал қилади. Хорижга жўнаб кетаётган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари учун ЎзР фуқароси П.и ЎзР Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда расмийлаштирилади. «Ўзбекистон Республикаси фуқаролиги тўғри-сида»ги ЎзР қонуни (1992 й. 2 июль)га мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси фуқароси П.и «Ўзбекистон Республикаси фуқаролиги тўғрисида»ги қонун кучга киргунига қадар ЎзР ҳудудида до-имий яшаб турган шахсларга, «Ўзбекистон Республикаси фуқаролиги тўғриси-да»ги қонунга мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси фуқаролигини олган шахсларга ҳам берилади. ЎзР фуқароси П.ини Ўзбекистон Республикаси ички ишлар органлари беради. Ўзбекистон Республикасининг хорижда доимий яшайдиган фуқароларига, шунингдек, қонунга мувофиқ, ЎзР фуқаролигини олган шахсларга ЎзР фуқароси П.и Ўзбекистон Республикасининг хориждаги дипломатия ваколатхонаси ёки консуллик муассасаси томонидан берилади. ЎзР фуқароси П.и бутун Ўзбекистон Республикасида ягона намунада ўзбек, рус ва инглиз тилларида, Қорақалпоғистон Республикаси учун эса, қорақалпоқ, узбек, рус ва инглиз тилларида тайёрланади ва 32 бетдан иборат бўлади. П.га узбек, рус ва инглиз тилларида (Қорақалпоғистон Республикасида эса — қорақалпоқ тилида ҳам) фуқаронинг шахси тўғрисида қуйидаги маълумотлар ёзилади: фамилияси, исми, отасининг исми; туғилган йили, куни, ойи; туғилган жойи; миллати; жинси, шахс ухшашлигини аниқдаш рақами. П.да унинг эгасининг имзоси, П. берган масъул шахс имзоси булиши, шунингдек, П. берилган вақт ва амал қилиш муддати кўрсатилиши лозим. Шунингдек, П.га: балоғатга етмаган болаларининг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, куни, ойи; ҳар-бий хизматга муносабати тўғрисидаги; никохдан утиш ва никоҳни бекор қилиш тўғрисидаги; паспорт эгасининг яшайдиган ва доимий қайд этилган жойи ҳақидаги; вактинча қайд этилгани тўғри-сидаги; чет элга чиқиш учун рухсатнома ҳақидаги; хорижий давлатларга кириш учун визалар ҳақидаги маълумотлар ёзилади. Фуқаролар 25 ёшга ва 45 ёшга тУлганда ички ишлар органлари уларга янги П. беради. 45 ёшга тўлган фуқаролар П.ининг амал қилиш муддати чекланмайди. П. тизими қоидалари бажарилишини ички ишлар органлари ва ма-ҳаллий ҳокимият органлари назорат қиладилар. Фуқаролар: П.сиз, ёки ҳақиқий бўлмаган П. б-н қайд эттирмай яшаганлик учун, П.ни атайлаб яроқсиз ҳолга келтирганлик ҳамда П.лардан ғаразли мақсадларда фойдаланганлик, П.ни авайлаб сақламай уни йуқотганлик учун ЎзР крнунчилигида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
Ўзбекистон Республикаси фуқаросига республикадан ташқарига чиқиб кетиш чоғида дипломатик П. берилади. Бу ҳуж-жат б-н боғлиқ ҳуқуқий жиҳатлар ЎзР Вазирлар Маҳкамасининг 1995 й. 6 ян-в.даги 8сон қарори б-н тасдиқланган «Ўзбекистон Республикасининт дипломатик паспорти тўғрисида»ги Низом б-н тартибга солинади. Дипломатик П.ни ЎзР Ташқи ишлар вазирлиги 5 й. муддатга беради. Дипломатик П. Ўзбекистон Республикасининг мулки ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.