Patologiya

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117–118-b. — ziyouz.com

Patologiya (yun. pathos — kasallik va ..logiya) — nazariy va klinik tibbiyot sohasi; kasallikning paydo böliş sa-babi, rivojlaniş qonuniyati, keçişi va okibatini örganadi. Patologik jarayonlarning umumiy qonuniyatlari va sabablari umumiy P.da, ayrim a'zo va sistemalar kasalliklari xususiy P.da örganiladi. P. patologik anatomiya va patologik fiziologiyata böli-nadi. Bundan taşqari, eksperimental, qiyosiy, klinik P., ölka P.si, paleo-patologiya, şuningdek, kimyoviy va fizikkimyoviy, professional, molekulyar va b. Plar bor. Eksperimental P. odamlar (xayvonlar) da uçraydigan kasalliklarni tajriba hayvonlarida sun'iy yöl b-n paydo qilib, uning avj oliş mexanizmlarini, qiyosiy P. odam va hayvonlarda uçraydigan kasalliklarning keçişi va rivojlanişidagi xususiyatlarni qiyoslab örganadi. Klinik P. a'zo va sistemalarning funksional holatini aniklaş maqsadida bemorni tekşiradi, şuningdek, kliniklab., biokimyoviy va b. tekşiruvlar ötkazadi; ölka P.si kasallikni turar joyning öziga xos xususiyatlariga boğliq holda örganadi; i. ç.dagi zararli ta'sir etuvçi omillarni örga-nadigan kasb P.si ham bor.

19-a.ning örtalarida nemis olimi R. Virxov asos solgan sellyulyar P. (hujayra P.si) nazariyasiga köra, kasallik hujayra va a'zolarning tuzilişidagi özgarişlar oqibatidir. Bu kasallik mohiyatini örganişda öz ahamiyatini yöqotgani yöq.

Özbekistonda P. sohadagi i.tlar dastlab 20-a.ning 20-y.larida boşlandi. Bunda ölka P.siga oid muhim vazifalar işlab çiqiddi. P.ga oid masalalar 2-ToşTIda 1998 y.dan çop etiladigan «Patologiya» jur.da yoritib boriladi. PATOM TOĞLIGI - RF Irkutsk viloyatidagi toğlik. Ğarb, jan. va şarqda Vitim va Lena daryolari vodiysi orasida yotadi. Bal. 1200—1300 m (eng baland joyi Longdor toği, 1924 m). Proterozoyning kristalli slanets, ohaktoş va kvarsitlaridan, şim. quyi paleozoy jinslaridan tarkib topgan. Yon bağirlari 900—1100 m balandlik-kaça kedr aralaş qarağay taygasi, undan yuqorisi pakana kedr va qayin b-n, 1200 m dan yukrrisi toşloq tundra b-n qoplangan. Oltin konlari va quriliş materiallari bor. PATON Boris Yevgenyeviç (1918.27.11, Kiyev) — metallurgiya va elektr payvandlaş sohasidagi olim. Ukraina FA akad. (1958) va prezidenta (1963 y. dan), SSSR FA akad. (1962). Ye. O. Latonning öğli. P. rahbarligida payvandlaşning yangi usuli — elektr-şlakli payvandlaş usuli yaratildi, elektr payvand usullari xalq xöjaligining turli tarmoqlariga tatbiq qilindi, P. maxsus pölat va qotişmalar sifatini oşirişning yangi usuli — elektr-şlakli qayta eritiş usulini yaratdi; payvandlaşda işlatiladigan issiklik manbalarini maxsus eritiş agregatlariga qöllaşga va metallurgiyaning yangi tarmoği — maxsus elektr metal-lurgiyani yaratişga oid tadqiqotlarga rahbarlik qildi.

As: Elektroşlakovaya svarka, M., 1960; Plazmenniye protsessi v metallurgii i texnologii neorganiçeskix materialov, M., 1973.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАТОЛОГИЯ (юн. pathos — касаллик ва ..логия) — назарий ва клиник тиббиёт соҳаси; касалликнинг пайдо бўлиш са-баби, ривожланиш қонунияти, кечиши ва окибатини ўрганади. Патологик жараёнларнинг умумий қонуниятлари ва сабаблари умумий П.да, айрим аъзо ва системалар касалликлари хусусий П.да ўрганилади. П. патологик анатомия ва патологик физиологията бўли-нади. Бундан ташқари, экспериментал, қиёсий, клиник П., ўлка П.си, палео-патология, шунингдек, кимёвий ва физиккимёвий, профессионал, молекуляр ва б. Плар бор. Экспериментал П. одамлар (хайвонлар) да учрайдиган касалликларни тажриба ҳайвонларида сунъий йўл б-н пайдо қилиб, унинг авж олиш механизмларини, қиёсий П. одам ва ҳайвонларда учрайдиган касалликларнинг кечиши ва ривожланишидаги хусусиятларни қиёслаб ўрганади. Клиник П. аъзо ва системаларнинг функционал ҳолатини аниклаш мақсадида беморни текширади, шунингдек, клиниклаб., биокимёвий ва б. текширувлар ўтказади; ўлка П.си касалликни турар жойнинг ўзига хос хусусиятларига боғлиқ ҳолда ўрганади; и. ч.даги зарарли таъсир этувчи омилларни ўрга-надиган касб П.си ҳам бор.

19-а.нинг ўрталарида немис олими Р. Вирхов асос солган целлюляр П. (ҳужайра П.си) назариясига кўра, касаллик ҳужайра ва аъзоларнинг тузилишидаги ўзгаришлар оқибатидир. Бу касаллик моҳиятини ўрганишда ўз аҳамиятини йўқотгани йўқ.

Ўзбекистонда П. соҳадаги и.тлар дастлаб 20-а.нинг 20-й.ларида бошланди. Бунда ўлка П.сига оид муҳим вазифалар ишлаб чиқидди. П.га оид масалалар 2-ТошТИда 1998 й.дан чоп этиладиган «Патология» жур.да ёритиб борилади. ПАТОМ ТОҒЛИГИ - РФ Иркутск вилоятидаги тоғлик. Ғарб, жан. ва шарқда Витим ва Лена дарёлари водийси орасида ётади. Бал. 1200—1300 м (энг баланд жойи Лонгдор тоғи, 1924 м). Протерозойнинг кристалли сланец, оҳактош ва кварцитларидан, шим. қуйи палеозой жинсларидан таркиб топган. Ён бағирлари 900—1100 м баландлик-кача кедр аралаш қарағай тайгаси, ундан юқориси пакана кедр ва қайин б-н, 1200 м дан юкрриси тошлоқ тундра б-н қопланган. Олтин конлари ва қурилиш материаллари бор. ПАТОН Борис Евгеньевич (1918.27.11, Киев) — металлургия ва электр пайвандлаш соҳасидаги олим. Украина ФА акад. (1958) ва президента (1963 й. дан), СССР ФА акад. (1962). Е. О. Латоннинг ўғли. П. раҳбарлигида пайвандлашнинг янги усули — электр-шлакли пайвандлаш усули яратилди, электр пайванд усуллари халқ хўжалигининг турли тармоқларига татбиқ қилинди, П. махсус пўлат ва қотишмалар сифатини оширишнинг янги усули — электр-шлакли қайта эритиш усулини яратди; пайвандлашда ишлатиладиган иссиклик манбаларини махсус эритиш агрегатларига қўллашга ва металлургиянинг янги тармоғи — махсус электр метал-лургияни яратишга оид тадқиқотларга раҳбарлик қилди.

Ас: Электрошлаковая сварка, М., 1960; Плазменные процессы в металлургии и технологии неорганических материалов, М., 1973.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.