Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Pediatriya

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 146–147-b. — ziyouz.com

    Pediatriya (yun. pais — gödak va iatreia — davolaş) — bola organizmining anatomik-fiziologik xususiyatlari, bolalar kasalliklarining kelib çiqiş sabablari va ularning rivojlaniş mexanizmlarini örganadi; kasalliklarni aniklaş, davolaş va ularning oldini oliş usullarini işlab çiqadi.

    Bolalarni ovqatlantiriş, parvariş qiliş, ba'zi bolalar kasalliklarini davolaş töğrisida ayrim fikr va maslaxdtlar Gippokrat, Galen, Abu Ali ibn Siio va b. asarlarida uçrasa ham, P. 19-a.ning 2yarmida mustaqil fan sifatida şakllandi.

    Uzbekistonda pediatriya sohasidagi tadqiqotlar Urta Osiyo un-ti tibbiyot f-ti bolalar kasalliklari kafedrasida boşlandi. 1927 y.da Toşkentda Onalik va bolanikni muhofaza qiliş i.t. in-tining taşkil qilinişi, keyinçalik tibbiyot in-tlarida pediatriya f-tining oçilişi, 1962 y.da Soğliqni saklaş vazirligi qoşida «Bolalar organizmining norma va patologiyadagi yoş xususiyatlari» muammolari respublika komissiyasining tuzilişi, 1966 y.da «Akuşerlik, ginekologiya va pediatriya i.t. instituti»ning qayta taşkil qilinişi, 1972 y.da Urta Osiyo pediatriya tibbiyot in-ti (xoz. Toşkent pediatriya tibbiyot in-ti)ning barpo etilişi P. fanining tez rivojlanişiga imkon berdi.

    1920 y.dan boşlab mahalliy turmuş şaroitlari, ularning bola organizmiga ta'siri, Uzbekiston şaroitida bolalar kasalliklarining keçiş xususiyatlari va ularning oldini oliş yöllarini örganişga kirişildi; bezgak kasalligi (N. I. Osinovskiy, K. G. Titov, L. M. Isayev, L. S. Aleksandrova), bolalikdagi visseral leyşmanioz va b. kasalliklar örganildi (N. I. Xodukin, R. S. Gerşenoviç, M. A. Mirzoyan, V. K. Ivanov), 50—60-y.larda bolalardagi ötkir va surunkali me'da-içak kasalliklari ustida iş olib borildi (S. G. Şamsiyev, H. A. Yunusova, O. S. Maxmudov, V. G. Balobonkin, M. A. Mir-zamuhamedov, F. X. Nazarmuhamedov, B. A. Aminov, A. H. Hamroyev va b.).

    Respublikamiz iqlim şaroitida bolalar siydik yölining fiziologiyasi va patologiyasi (K. X. Tohirov, L. S. Aleksandrova, A. S. Saydaliyev, A. S. Sulaymonov), bolalar sili (M. 3. Lyu-betskaya, A. A. Saidaxmedov, V. A. Elkonina), qon kasalliklari örganildi (A. T. Törayev, N. N. Çukanin, 3. N. Bekna-zarova). Ona qornidaligida gipotrofiyaga uçragan bolalarda ularning yoşiga va ovqatlaniş turiga qarab aminokislotalar almaşinuvi masalasi, nefritda bolalar immun reaktivligi körsatkiçlari, ötkir va surunkali virusli gepatitlarning oldini oliş, ularga taşhis qöyiş va davolaş masalalari (H. A. Yunusova, O. S. Maxmudov, N. S. Loginova, K. M. Mirzayev, T. O. Daminov), öt pufagi va öt yöllari kasalliklari, revmatik kasalliklar, yoş bolalarda elektroensefalik xususiyatlar örganildi (M. A. Mirzamuhamedov, I. A. Bodnya, S. N. Yöldoşeva, M. R. Nuritdinov, A. T. Oqilov, S. Abdurahmonova va b.). Bolalardagi zotiljam, allergik va immunologik kasalliklar, şuningdek, P. fani va amaliyotining eng dolzarb muammosi — soğlom avlodni tarbiyalaş va voyaga yetkaziş ustida keng kölamda ilmiy işlar olib borilmoqda. Bola soğliq holatining mamla-katimizga xos bölgan meyor körsatkiçlari, bola organizmining immun hola-ti, soğlom va bemor bola ovqatlanişi masalasi hamda buni yaxşilaş yöl-yöriqlari, soğlom turmuş tarzini tarğibot qiliş va b. muammolarni har tomonlama örganiş böyiça ilmiy izlanişlar davom ettirilmoqda.

    Dilbar Mahmudova.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПЕДИАТРИЯ (юн. pais — гўдак ва iatreia — даволаш) — бола организмининг анатомик-физиологик хусусиятлари, болалар касалликларининг келиб чиқиш сабаблари ва уларнинг ривожланиш механизмларини ўрганади; касалликларни аниклаш, даволаш ва уларнинг олдини олиш усулларини ишлаб чиқади.

    Болаларни овқатлантириш, парвариш қилиш, баъзи болалар касалликларини даволаш тўғрисида айрим фикр ва маслахдтлар Гиппократ, Гален, Абу Али ибн Сиио ва б. асарларида учраса ҳам, П. 19-а.нинг 2ярмида мустақил фан сифатида шаклланди.

    Узбекистонда педиатрия соҳасидаги тадқиқотлар Урта Осиё ун-ти тиббиёт ф-ти болалар касалликлари кафедрасида бошланди. 1927 й.да Тошкентда Оналик ва боланикни муҳофаза қилиш и.т. ин-тининг ташкил қилиниши, кейинчалик тиббиёт ин-тларида педиатрия ф-тининг очилиши, 1962 й.да Соғлиқни саклаш вазирлиги қошида «Болалар организмининг норма ва патологиядаги ёш хусусиятлари» муаммолари республика комиссиясининг тузилиши, 1966 й.да «Акушерлик, гинекология ва педиатрия и.т. институти»нинг қайта ташкил қилиниши, 1972 й.да Урта Осиё педиатрия тиббиёт ин-ти (хоз. Тошкент педиатрия тиббиёт ин-ти)нинг барпо этилиши П. фанининг тез ривожланишига имкон берди.

    1920 й.дан бошлаб маҳаллий турмуш шароитлари, уларнинг бола организмига таъсири, Узбекистон шароитида болалар касалликларининг кечиш хусусиятлари ва уларнинг олдини олиш йўлларини ўрганишга киришилди; безгак касаллиги (Н. И. Осиновский, К. Г. Титов, Л. М. Исаев, Л. С. Александрова), болаликдаги висцерал лейшманиоз ва б. касалликлар ўрганилди (Н. И. Ходукин, Р. С. Гершенович, М. А. Мирзоян, В. К. Иванов), 50—60-й.ларда болалардаги ўткир ва сурункали меъда-ичак касалликлари устида иш олиб борилди (С. Г. Шамсиев, Ҳ. А. Юнусова, О. С. Махмудов, В. Г. Балобонкин, М. А. Мир-замуҳамедов, Ф. X. Назармуҳамедов, Б. А. Аминов, А. Ҳ. Ҳамроев ва б.).

    Республикамиз иқлим шароитида болалар сийдик йўлининг физиологияси ва патологияси (К. X. Тоҳиров, Л. С. Александрова, А. С. Сайдалиев, А. С. Сулаймонов), болалар сили (М. 3. Лю-бецкая, А. А. Саидахмедов, В. А. Эльконина), қон касалликлари ўрганилди (А. Т. Тўраев, Н. Н. Чуканин, 3. Н. Бекна-зарова). Она қорнидалигида гипотрофияга учраган болаларда уларнинг ёшига ва овқатланиш турига қараб аминокислоталар алмашинуви масаласи, нефритда болалар иммун реактивлиги кўрсаткичлари, ўткир ва сурункали вирусли гепатитларнинг олдини олиш, уларга ташҳис қўйиш ва даволаш масалалари (Ҳ. А. Юнусова, О. С. Махмудов, Н. С. Логинова, К. М. Мирзаев, Т. О. Даминов), ўт пуфаги ва ўт йўллари касалликлари, ревматик касалликлар, ёш болаларда электроэнцефалик хусусиятлар ўрганилди (М. А. Мирзамуҳамедов, И. А. Бодня, С. Н. Йўлдошева, М. Р. Нуритдинов, А. Т. Оқилов, С. Абдураҳмонова ва б.). Болалардаги зотилжам, аллергик ва иммунологик касалликлар, шунингдек, П. фани ва амалиётининг энг долзарб муаммоси — соғлом авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш устида кенг кўламда илмий ишлар олиб борилмоқда. Бола соғлиқ ҳолатининг мамла-катимизга хос бўлган меъёр кўрсаткичлари, бола организмининг иммун ҳола-ти, соғлом ва бемор бола овқатланиши масаласи ҳамда буни яхшилаш йўл-йўриқлари, соғлом турмуш тарзини тарғибот қилиш ва б. муаммоларни ҳар томонлама ўрганиш бўйича илмий изланишлар давом эттирилмоқда.

    Дилбар Маҳмудова.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.