Pegmatitlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141-b. — ziyouz.com
Pegmatitlar (yun. pegmatos — boğlaniş, aloqa) — otqindi, aksari yer-tomir nordon toğ jinslari. P. tarki-bidagi ortoklaz va kvarslar öziga xos ösişga ega, agar bu ösimtalar juda ham ingiçka bölsa ular mikropegmatit deb ataladi. P. pnevmatolit bosqiçida qoldiq magmalardan hosil böladi, ular magma t-rasi pasayganda gaz va buğsimon moddalar b-n töyinadi. «P.» terminini dastlab fransuz oli-mi R.J. Ayui (1801 y.) hoz. yozma granit, grafikali pegmatit yoki yahudiy toşinn belgilaş uçun kiritgan. Ba'zi P.ning tarkibida ularga xos bölgan asosiy minerallardan taşqari, nodir elementlar minerallari (Li, Rb, Cs, Be, Nb, Ta, Zr, Hf, Th, U, Sc va b.) ham böladi. Granitli P. qabul qilingan tasnifga binoan bir neçta guruhga ajratiladi: keramik al i (dala şpatlari oliş uçun xom aşyo), mus-kovitli (muskovit xom aşyosi), noyob yer elementli (skandiy va b. noyob va qimmatbaho elementlar xom aşyosi), nOdir metalli (Li, Zs, Rb, Be, Ta, ba'zan qimmatbaho toşlar olinadi), billurli (pyezokvars, morion, flyuorit, qimmatbaho toşlar). Granitli P. öta katta kris-talli böladi, mas, kvarsli kristall 40 t (Braziliya), 70 t (Rossiya), berilli kristall 32 t (Mozambik), musko-vitli kristall 77 t (Hindiston), spodumen kristalli plastinasi uz. 10 m (AQŞ) topilgan. Granitli P.dan taşqari, işqorli granitli P., nefelinli siyenitli P., asosli toğ jinsli P. farq qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕГМАТИТЛАР (юн. pegmatos — боғланиш, алоқа) — отқинди, аксари ер-томир нордон тоғ жинслари. П. тарки-бидаги ортоклаз ва кварцлар ўзига хос ўсишга эга, агар бу ўсимталар жуда ҳам ингичка бўлса улар микропегматит деб аталади. П. пневматолит босқичида қолдиқ магмалардан ҳосил бўлади, улар магма т-раси пасайганда газ ва буғсимон моддалар б-н тўйинади. «П.» терминини дастлаб француз оли-ми Р.Ж. Аюи (1801 й.) ҳоз. ёзма гранит, графикали пегматит ёки яҳудий тошинн белгилаш учун киритган. Баъзи П.нинг таркибида уларга хос бўлган асосий минераллардан ташқари, нодир элементлар минераллари (Li, Rb, Cs, Be, Nb, Та, Zr, Hf, Th, U, Sc ва б.) ҳам бўлади. Гранитли П. қабул қилинган таснифга биноан бир нечта гуруҳга ажратилади: керамик ал и (дала шпатлари олиш учун хом ашё), мус-ковитли (мусковит хом ашёси), ноёб ер элементли (скандий ва б. ноёб ва қимматбаҳо элементлар хом ашёси), нОдир металли (Li, Zs, Rb, Be, Та, баъзан қимматбаҳо тошлар олинади), биллурли (пьезокварц, морион, флюорит, қимматбаҳо тошлар). Гранитли П. ўта катта крис-талли бўлади, мас, кварцли кристалл 40 т (Бразилия), 70 т (Россия), берилли кристалл 32 т (Мозамбик), муско-витли кристалл 77 т (Ҳиндистон), сподумен кристалли пластинаси уз. 10 м (АҚШ) топилган. Гранитли П.дан ташқари, ишқорли гранитли П., нефелинли сиенитли П., асосли тоғ жинсли П. фарқ қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.