Piçoq
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60–61-b. — ziyouz.com
Piçoq — 1) bir tomoni çarxlab ötkirlangan, plastinkasimon uzunçoq keskir asbob. P. asosan tiğ va dasta (sop) dan iborat. Tiğ P.ning kesadigan qismi hisoblanadi. Dastasi (sopi) yoğoç, suyak, plastmassa va ba'zan temirdan işlanadi. Ular suqma, yorma va naqşdor böladi. Dasta mustahkam turişi uçun mis halqaçalar — gul-band qöyiladi. Tuzilişiga köra, P. töğri, qayqi, bodomça; ölçamiga köra — örtasuyamlik, gezlik, bolapiçoq, çalabuzar, mardona; bezatilişiga köra — sodda, guldor, çilmixgulli, rufta, sadafli, dandop sopli va b.; yasaliş usuliga köra, çust (tus) P., poytug P., qöqop P., qorasuv P., şahrixon P., xiva P. xillarga bölinadi. Işlatilişiga qarab, P.lar ötkir uçli va tömtoq uçli qilib yasalişi; buklama (pakki); tugmaça va prujinali (tugmaçasi bosilganda tiği irğib oçiladigan) bölişi mumkin. P.ni şikastlanişdan saqlaş uçun maxsus moslama — qinga solib qöyiladi. Qin gazlama, mstall, temir, çarm, yoğoç va b.dan yasalib, unga turli badiiy öyma naqşlar qilipadi.
Özbekistonda ilgari P. asosan temirçilik dökonlarida tayyorlangan, hozir mahalliy sanoat korxonalarida hamda xususiy kiçik korxonalar (dökonlar)da işlab çiqariladi. P.lar uy-rözğor va xöjalikda, boğdorçilik, kosibçilik, ovçilik va b.da qöllanadi (q. Piçoqçilik); 2) maşina va mexanizmlarning kesuvçi, qirquvçi va öyuvçi qismlari. Yoğoçsozlik sanoati, yoğoç öymakorligi, oziq-ovqat sanoa-ti, q.x. maşinalarida, taxta tiliş, faner yöniş, yoğoç öyiş, silos va somon maydalaş, karam qirqiş va b. işlarni bajariş uçun möljallangan P.lar böladi. Ular freza, disk, ötkir uçli plastina va b. körinişda yasaladi; 3) elektrotexnikada rubil-niklar va ştepsellardagi qisqiçlar ham P. deb ataladi.
Q.: Piçoqçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИЧОҚ — 1) бир томони чархлаб ўткирланган, пластинкасимон узунчоқ кескир асбоб. П. асосан тиғ ва даста (соп) дан иборат. Тиғ П.нинг кесадиган қисми ҳисобланади. Дастаси (сопи) ёғоч, суяк, пластмасса ва баъзан темирдан ишланади. Улар суқма, ёрма ва нақшдор бўлади. Даста мустаҳкам туриши учун мис ҳалқачалар — гул-банд қўйилади. Тузилишига кўра, П. тўғри, қайқи, бодомча; ўлчамига кўра — ўртасуямлик, гезлик, болапичоқ, чалабузар, мардона; безатилишига кўра — содда, гулдор, чилмихгулли, руфта, садафли, дандоп сопли ва б.; ясалиш усулига кўра, чуст (тус) П., пойтуг П., қўқоп П., қорасув П., шаҳрихон П., хива П. хилларга бўлинади. Ишлатилишига қараб, П.лар ўткир учли ва тўмтоқ учли қилиб ясалиши; буклама (пакки); тугмача ва пружинали (тугмачаси босилганда тиғи ирғиб очиладиган) бўлиши мумкин. П.ни шикастланишдан сақлаш учун махсус мослама — қинга солиб қўйилади. Қин газлама, мсталл, темир, чарм, ёғоч ва б.дан ясалиб, унга турли бадиий ўйма нақшлар қилипади.
Ўзбекистонда илгари П. асосан темирчилик дўконларида тайёрланган, ҳозир маҳаллий саноат корхоналарида ҳамда хусусий кичик корхоналар (дўконлар)да ишлаб чиқарилади. П.лар уй-рўзғор ва хўжаликда, боғдорчилик, косибчилик, овчилик ва б.да қўлланади (қ. Пичоқчилик); 2) машина ва механизмларнинг кесувчи, қирқувчи ва ўювчи қисмлари. Ёғочсозлик саноати, ёғоч ўймакорлиги, озиқ-овқат саноа-ти, қ.х. машиналарида, тахта тилиш, фанер йўниш, ёғоч ўйиш, силос ва сомон майдалаш, карам қирқиш ва б. ишларни бажариш учун мўлжалланган П.лар бўлади. Улар фреза, диск, ўткир учли пластина ва б. кўринишда ясалади; 3) электротехникада рубиль-никлар ва штепселлардаги қисқичлар ҳам П. деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.