Piskent tumani

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 233–234-b. — ziyouz.com

Piskent tumani - Toşkent viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Şim. va şim.-şarqsan Ohangaron va Örta Çirçiq, ğarbdan Oqqörğon, jan.-ğarbdan Böka tumanlari, jan.dan Tojikiston Respubli-kasining Suğd viloyati b-n çegaradoş. Mayd. 0,79 ming km2. Aholisi 86,3 ming kişi (2003). P. t.da 1 şahar (Piskent), 6 qişloq fuqarolari yiğini (Döngqörğon, Kerovçi, Murotali, Koriz, Oqtepa, Sayd) bor. Tuman markazi — Piskent ş.

Tabiati. Tuman hududi Qurama toğ tizmalarining etaklarida va Ohangaron daryosining çap sohilida, Çirçiq-Ohangaron vodiysi boşlanadigan yerda joylaşgan. Yer usti şarqdan ğarbga tomon qiya. Örtaça bal. 300—2500 m. Şarqiy qismi Qurama toğlari, adirlar, çöl, yaylovlar b-n band. Relyefi bir oz past-baland, eski dare özanlari, jar va jilğalar b-n parçalangan. Tumanning ğarbiy qismida suğoriladigan yerlar joylaşgan. Tuproklari, asosan, tipik böz tuproqlar, pastqam joylarda ötloqi, botqoq-ötloqi, allyu-vial tuproklar. Tumanning çekka şarqida töq böz tuproqlar va qönğir tuproqlar tarqalgan bölib, bu yerlardan yaylov sifatida foydala-niladi. Kurama toğidan Ohangaron daryosi oqib tu-şadi, toğ soylaridan Qizota, Kovuldi, Olmaliqsoy, Parganda, Qoraqiyosoy oqib ötadi. Anhor, Böka, Şör, Örtaariq, Börjar singari qad. ka-nallar, Şim. Toşkent kanali bor. Şim. çegarasi böylab Toşkent suv ombori («Toşkent dengizi») joylaşgan. Iqlimi mötadil issiq, quruq. Yillik örtaça t-ra 13,5°; iyulning örtaça t-rasi 27°, eng yuqori t-ra 41,G, yanv.niki —1,0°, eng past t-ra —27,2°. Vegetatsiya davri 210—220 kun. Yillik yoğin 350 mm. Yovvoyi ösimliklardan tekisliklarda qamiş, daştda şuvoq-şöra, toğ oldi yerlarida bötaköz, dare va soylarning vodiylarida arça, dölana, zarang, olça, olma, çetan (ryabina) va b. usadi. Yovvoyi hayvonlardan daryo qayirlarida böri, çiyaböri, yumronqoziq, quyon, töqay muşugi, ördak, ğoz, qirgovul, toglarda kaklik, bedana, mayna, loyxörak, suvilonlar, ondatra yaşaydi. Tumanning şarqiy qismida foydali qazilmalardan mis, qörğoşin, rux, oltin, molibden va b. nodir metall rudalari, flyuorit, ohaktoş, şağal, kum va b. turli xil quriliş materiallari olinadi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, tatar, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 109,2 kişi. Şaharliklar 31,4 ming kişi, qişloq aholisi 54,9 ming kişi (2003).

Xöjaligi q.x. işlab çiqarişga ixtisoslaşgan. Sanoat, transport, aloqa, kuriliş korxonalari bor. Şir-kat va dehqon-fermer xöjaliklari paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik, çorvaçilik b-n şuğullanadilar. Tumanda 66 davlat, 1243 no-davlat korxonasi, 1 qöşma korxona, 10 aksiyadorlik jamiyati, 2 jamoa, 8 şir-kat xöjaligi, 970 fermer xöjaligi faoliyat körsatadi. (2003).

Tumanning sugoriladigan ekin maydoni 20,7 ming ga, şu jumladan, 10 ming ga yerga paxta, 8,4 ming ga yerga don, 420 ga yerga poliz va sabzavot ekinlari ekiladi (2003). P. t.dagi 43 umumiy ta'lim maktabida 20,2 mingga yaqin öquvçi ta'lim oladi. Yordamçi internat maktabi, kasb-hunar kolleji, 8 klub, 22 kutubxo-na, madaniyat va istirohat boği, 8 stadion mavjud.

Markaziy kasalxona, yuqumli kasalliklar va bolalar kasalxonalari, 4 qişloq vraçlik punkti, 5 vraçlik ambulatoriyasi, markazlaşgan dorixona, 10 xususiy dorixona aholiga xizmat körsatadi. 1932 y.dan «Mehnat bayroği» tuman gaz. çiqadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПИСКЕНТ ТУМАНИ - Тошкент вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Шим. ва шим.-шарқцан Оҳангарон ва Ўрта Чирчиқ, ғарбдан Оққўрғон, жан.-ғарбдан Бўка туманлари, жан.дан Тожикистон Республи-касининг Суғд вилояти б-н чегарадош. Майд. 0,79 минг км2. Аҳолиси 86,3 минг киши (2003). П. т.да 1 шаҳар (Пискент), 6 қишлоқ фуқаролари йиғини (Дўнгқўрғон, Керовчи, Муротали, Кориз, Оқтепа, Сайд) бор. Туман маркази — Пискент ш.

Табиати. Туман ҳудуди Қурама тоғ тизмаларининг этакларида ва Оҳангарон дарёсининг чап соҳилида, Чирчиқ-Оҳангарон водийси бошланадиган ерда жойлашган. Ер усти шарқдан ғарбга томон қия. Ўртача бал. 300—2500 м. Шарқий қисми Қурама тоғлари, адирлар, чўл, яйловлар б-н банд. Рельефи бир оз паст-баланд, эски даре ўзанлари, жар ва жилғалар б-н парчаланган. Туманнинг ғарбий қисмида суғориладиган ерлар жойлашган. Тупроклари, асосан, типик бўз тупроқлар, пастқам жойларда ўтлоқи, ботқоқ-ўтлоқи, аллю-виал тупроклар. Туманнинг чекка шарқида тўқ бўз тупроқлар ва қўнғир тупроқлар тарқалган бўлиб, бу ерлардан яйлов сифатида фойдала-нилади. Курама тоғидан Оҳангарон дарёси оқиб ту-шади, тоғ сойларидан Қизота, Ковулди, Олмалиқсой, Парганда, Қорақиёсой оқиб ўтади. Анҳор, Бўка, Шўр, Ўртаариқ, Бўржар сингари қад. ка-наллар, Шим. Тошкент канали бор. Шим. чегараси бўйлаб Тошкент сув омбори («Тошкент денгизи») жойлашган. Иқлими мўьтадил иссиқ, қуруқ. Йиллик ўртача т-ра 13,5°; июлнинг ўртача т-раси 27°, энг юқори т-ра 41,Г, янв.ники —1,0°, энг паст т-ра —27,2°. Вегетация даври 210—220 кун. Йиллик ёғин 350 мм. Ёввойи ўсимликлардан текисликларда қамиш, даштда шувоқ-шўра, тоғ олди ерларида бўтакўз, даре ва сойларнинг водийларида арча, дўлана, заранг, олча, олма, четан (рябина) ва б. усади. Ёввойи ҳайвонлардан дарё қайирларида бўри, чиябўри, юмронқозиқ, қуён, тўқай мушуги, ўрдак, ғоз, қирговул, тогларда каклик, бедана, майна, лойхўрак, сувилонлар, ондатра яшайди. Туманнинг шарқий қисмида фойдали қазилмалардан мис, қўрғошин, рух, олтин, молибден ва б. нодир металл рудалари, флюорит, оҳактош, шағал, кум ва б. турли хил қурилиш материаллари олинади.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, татар, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 109,2 киши. Шаҳарликлар 31,4 минг киши, қишлоқ аҳолиси 54,9 минг киши (2003).

Хўжалиги қ.х. ишлаб чиқаришга ихтисослашган. Саноат, транспорт, алоқа, курилиш корхоналари бор. Шир-кат ва деҳқон-фермер хўжаликлари пахтачилик, ғаллачилик, боғдорчилик, чорвачилик б-н шуғулланадилар. Туманда 66 давлат, 1243 но-давлат корхонаси, 1 қўшма корхона, 10 акциядорлик жамияти, 2 жамоа, 8 шир-кат хўжалиги, 970 фермер хўжалиги фаолият кўрсатади. (2003).

Туманнинг сугориладиган экин майдони 20,7 минг га, шу жумладан, 10 минг га ерга пахта, 8,4 минг га ерга дон, 420 га ерга полиз ва сабзавот экинлари экилади (2003). П. т.даги 43 умумий таълим мактабида 20,2 мингга яқин ўқувчи таълим олади. Ёрдамчи интернат мактаби, касб-ҳунар коллежи, 8 клуб, 22 кутубхо-на, маданият ва истироҳат боғи, 8 стадион мавжуд.

Марказий касалхона, юқумли касалликлар ва болалар касалхоналари, 4 қишлоқ врачлик пункти, 5 врачлик амбулаторияси, марказлашган дорихона, 10 хусусий дорихона аҳолига хизмат кўрсатади. 1932 й.дан «Меҳнат байроғи» туман газ. чиқади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.