Piyelonefrit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205–206-b. — ziyouz.com
Piyelonefrit (yun. pyelos — jom va nephros — buyrak) — buyrak va buyrak jomining yalliğlanişi (piyelit). P. mustaqil ravişda yoki siydik yurişini qiyinlaştiruvçi siydik-tanosil sistemasi kasalliklari (prostata bezi adenomasi, siydik toşi kasalligi va b.) natijasida vujudga kelişi mumkin. P. turli infeksion kasalliklar oqibatida ham paydo böladi. Bolalarda köpinça gripp, zotiljam va nafas organlarining boşqa kasalliklari tufayli röy beradi. Ayollarda homiladorlik vaqtida kattalaşgan baçadon siydik naylarini ezişi natijasida siydikning yurişi qiyinlaşib, P. vujudga kelişi mumkin. Köpinça homiladorlik davrida ilgari sira bilinmasdan keçgan va vaqgida aniqdanmagan surunkali P. avj oladi.
P. buyrak töqimasiga kasallik mikroblari kirişi natijasida vujudga keladi. Mikroblar uretrit yoki sis-titda siydik nayi böylab yuqoriga kötariladi yoki organizmda yalliğlangan joylar bölganida, şuningdek, angina, tonzillitda yoki tişlar çi-riganida infeksiya kon tomirlaridan borib, buyrakka kiradi.
Birlamçi va ikkilamçi P. farq qilinadi. Birlamçi P.da mikroblar organizmdagi yiringli manba (tonzillit, çipqon va b.)dan kon orqali buyrakka ta'sir etişi mumkin. Ikkilamçi P. siydik yöllari yalliğlanganda vujudga keladi.
Ötkir va surunkali P. böladi. Et uvuşib, kuçli titraş, isitmalaş, kat-tik terlaş, belning bir tomonida yoki umurtqa poğonasining ikki yonida oğriq paydo bölişi, köngil aynişi, qayt qiliş, oğiz qurişi, muskullarning bezillab turişi ötkir P.ga xos belgilardir. Siydik tekşirilganda undan leykotsitlar va mikroblar köp topiladi. Surunkali P. uzok, yillar davomida heç qanday belgilarsiz keçişi mumkin, uni faqat siydikni tekşirgandagina bilinadi. Surunkali P.da bedda bir oz oğriq böladi, boş tez-tez oğrib turadi. Ba'zan sal isitma çiqadi. Surunkali P. vaqtvakti b-n kuçayişi mumkin. Bunda ötkir P.ga xos belgilar paydo böladi. Surunkali P. öz vaqtida davolanmasa, buyrak töqimasi asta-sekin buziladi, buyrakning siydik aj-ratiş funksiyasi özgaradi, natijada (agar ikkala buyrak kasallangan bölsa) organizm azotli çiqindilar b-n zaharlanadi (q. Uremiya). Ötkir P. b-n oğriganda bemor, odatda, faqat kasalxonada davolanadi. Vraç buyurgan rejimga rioya kilinmasa, kasallik surunkali şaklga ötadi. Surunkali P. b-n oğriganda bemorlar doimo vraç kuzatuvida bölişi va u buyurgan rejim hamda davo tadbirlariga töliq amal qilişlari lozim, jumladan, parhez buyuriladi, dudlangan, ziravorli, konservalangan maxsulotlar, aççiq narsalar, spirtli içimliklar man etiladi. Oş tuzini kamrok, iste'mol qiliş kerak.
Kasallikning oldini oliş uçun turli yuqumli kasalliklarni öz vaqtida davolatiş, organizmdagi infeksiya öçoklarini yöqotiş, organizmni çiniqtiriş muhim ahamiyatga ega. Homiladorlar vaqtivakdi b-n ayollar konsultatsiyasiga borib siydikni botbot tekşirtirib turişlari lozim.
Q.: Uremiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИЕЛОНЕФРИТ (юн. pyelos — жом ва nephros — буйрак) — буйрак ва буйрак жомининг яллиғланиши (пиелит). П. мустақил равишда ёки сийдик юришини қийинлаштирувчи сийдик-таносил системаси касалликлари (простата бези аденомаси, сийдик тоши касаллиги ва б.) натижасида вужудга келиши мумкин. П. турли инфекцион касалликлар оқибатида ҳам пайдо бўлади. Болаларда кўпинча грипп, зотилжам ва нафас органларининг бошқа касалликлари туфайли рўй беради. Аёлларда ҳомиладорлик вақтида катталашган бачадон сийдик найларини эзиши натижасида сийдикнинг юриши қийинлашиб, П. вужудга келиши мумкин. Кўпинча ҳомиладорлик даврида илгари сира билинмасдан кечган ва вақгида аниқданмаган сурункали П. авж олади.
П. буйрак тўқимасига касаллик микроблари кириши натижасида вужудга келади. Микроблар уретрит ёки цис-титда сийдик найи бўйлаб юқорига кўтарилади ёки организмда яллиғланган жойлар бўлганида, шунингдек, ангина, тонзиллитда ёки тишлар чи-риганида инфекция кон томирларидан бориб, буйракка киради.
Бирламчи ва иккиламчи П. фарқ қилинади. Бирламчи П.да микроблар организмдаги йирингли манба (тонзиллит, чипқон ва б.)дан кон орқали буйракка таъсир этиши мумкин. Иккиламчи П. сийдик йўллари яллиғланганда вужудга келади.
Ўткир ва сурункали П. бўлади. Эт увушиб, кучли титраш, иситмалаш, кат-тик терлаш, белнинг бир томонида ёки умуртқа поғонасининг икки ёнида оғриқ пайдо бўлиши, кўнгил айниши, қайт қилиш, оғиз қуриши, мускулларнинг безиллаб туриши ўткир П.га хос белгилардир. Сийдик текширилганда ундан лейкоцитлар ва микроблар кўп топилади. Сурункали П. узок, йиллар давомида ҳеч қандай белгиларсиз кечиши мумкин, уни фақат сийдикни текширгандагина билинади. Сурункали П.да бедда бир оз оғриқ бўлади, бош тез-тез оғриб туради. Баъзан сал иситма чиқади. Сурункали П. вақтвакти б-н кучайиши мумкин. Бунда ўткир П.га хос белгилар пайдо бўлади. Сурункали П. ўз вақтида даволанмаса, буйрак тўқимаси аста-секин бузилади, буйракнинг сийдик аж-ратиш функцияси ўзгаради, натижада (агар иккала буйрак касалланган бўлса) организм азотли чиқиндилар б-н заҳарланади (қ. Уремия). Ўткир П. б-н оғриганда бемор, одатда, фақат касалхонада даволанади. Врач буюрган режимга риоя килинмаса, касаллик сурункали шаклга ўтади. Сурункали П. б-н оғриганда беморлар доимо врач кузатувида бўлиши ва у буюрган режим ҳамда даво тадбирларига тўлиқ амал қилишлари лозим, жумладан, парҳез буюрилади, дудланган, зираворли, консерваланган махсулотлар, аччиқ нарсалар, спиртли ичимликлар ман этилади. Ош тузини камрок, истеъмол қилиш керак.
Касалликнинг олдини олиш учун турли юқумли касалликларни ўз вақтида даволатиш, организмдаги инфекция ўчокларини йўқотиш, организмни чиниқтириш муҳим аҳамиятга эга. Ҳомиладорлар вақтивакди б-н аёллар консультациясига бориб сийдикни ботбот текширтириб туришлари лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.