Poliomiyelit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 316-b. — ziyouz.com
Poliomiyelit (yun. polios — kul-rang va myelos — orqa miya) — ötkir yuqumli kasallik. Bunda markaziy nerv sistemasi zararlanadi. Falaj b-n yoki falajsiz keçadi. P. kadimdan ma'lum bölib, ayniqsa, bolalar örtasida keng tarqalgan. P. oqibatida minglab bolalar falaj bölib qolar edi.
Virusni sun'iy köpaytiriş usulining kaşf etilişi, P.ga qarşi vaksina yaratilişi va bolalarni yoppa-siga emlaş amalga oşirilişi tufayli kasallik tez kamaydi. Kasallikni qözğatuvçi viruslar suvda uzok, vaqt saqlanadi, qaynatilganda, kaliy permanganat va vodorod peroksid ta'sirida halok böladi. Kasallik bemor b-n yoki kasallik qözğatuvçisini taşib yuruvçilar b-n muloqotda bölganda yuqadi. Virus havo-tomçi yöllari orqali (aksirganda, yötalganda), şuningdek, ifloslangan sabzavot, meva, qaynatilmagan suv, sutni iste'mol qilganda organizmga ötadi. Yoz va kuz oylarida P. köproq uçraydi. Kasallik ötkir boşlanadi: bemorning t-rasi 38—39° gaça kötariladi, yötal, aksiriş, tomoq oğrişi, qorinda oğriq paydo bölişi va iç ketişi kuzatiladi. Bu belgilar 4—5 kundan keyin ötib ketadi, bir haftadan söng t-ra yana kötariladi va turli muskullar, ayniqsa, oyoq va qöllar falaji avj oladi.
Falajsiz P. yuqori nafas yöllarining ötkir katari sifatida (q. Ötkir respirator kasalliklar) yoki me'da-içak faoliyatining buzilişi körinişida keçadi. Bemor kasalxonada davolanadi. Falaj b-n keçadigan P.da zararlangan qöl va oyoqning harakatlanişi buziladi, kasal qöl yoki oyoq soğlom oyoqqölga qaraganda ösişdan orqada qoladi. Şu sababli kompleks davolaşda massaj, davo fizkulturasi, oyoq va qöllar uçun maxsus ortopedik apparatlar, tana va böyinga korset ta-qiş tavsiya etiladi. Keyinçalik sana-toriykurortda davolaniş kerak. Falaj b-n keçadigan P. uzoq va töğri davolanganda oyoq va qöllarning izdan çiqqan funksiyalari tiklanişi mumkin.
P.ning oldini oliş uçun suyuq holdagi va konfet (antipoliodraje) şaklidagi tirik P. vaksinasi b-n emlanadi.
Q.: Ötkir respirator kasalliklar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИОМИЕЛИТ (юн. polios — кул-ранг ва myelos — орқа мия) — ўткир юқумли касаллик. Бунда марказий нерв системаси зарарланади. Фалаж б-н ёки фалажсиз кечади. П. кадимдан маълум бўлиб, айниқса, болалар ўртасида кенг тарқалган. П. оқибатида минглаб болалар фалаж бўлиб қолар эди.
Вирусни сунъий кўпайтириш усулининг кашф этилиши, П.га қарши вакцина яратилиши ва болаларни ёппа-сига эмлаш амалга оширилиши туфайли касаллик тез камайди. Касалликни қўзғатувчи вируслар сувда узок, вақт сақланади, қайнатилганда, калий перманганат ва водород пероксид таъсирида ҳалок бўлади. Касаллик бемор б-н ёки касаллик қўзғатувчисини ташиб юрувчилар б-н мулоқотда бўлганда юқади. Вирус ҳаво-томчи йўллари орқали (аксирганда, йўталганда), шунингдек, ифлосланган сабзавот, мева, қайнатилмаган сув, сутни истеъмол қилганда организмга ўтади. Ёз ва куз ойларида П. кўпроқ учрайди. Касаллик ўткир бошланади: беморнинг т-раси 38—39° гача кўтарилади, йўтал, аксириш, томоқ оғриши, қоринда оғриқ пайдо бўлиши ва ич кетиши кузатилади. Бу белгилар 4—5 кундан кейин ўтиб кетади, бир ҳафтадан сўнг т-ра яна кўтарилади ва турли мускуллар, айниқса, оёқ ва қўллар фалажи авж олади.
Фалажсиз П. юқори нафас йўлларининг ўткир катари сифатида (қ. Ўткир респиратор касалликлар) ёки меъда-ичак фаолиятининг бузилиши кўринишида кечади. Бемор касалхонада даволанади. Фалаж б-н кечадиган П.да зарарланган қўл ва оёқнинг ҳаракатланиши бузилади, касал қўл ёки оёқ соғлом оёққўлга қараганда ўсишдан орқада қолади. Шу сабабли комплекс даволашда массаж, даво физкультураси, оёқ ва қўллар учун махсус ортопедик аппаратлар, тана ва бўйинга корсет та-қиш тавсия этилади. Кейинчалик сана-торийкурортда даволаниш керак. Фалаж б-н кечадиган П. узоқ ва тўғри даволанганда оёқ ва қўлларнинг издан чиққан функциялари тикланиши мумкин.
П.нинг олдини олиш учун суюқ ҳолдаги ва конфет (антиполиодраже) шаклидаги тирик П. вакцинаси б-н эмланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.