Pomir xalqlari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339–340-b. — ziyouz.com
Pomir xalqlari POMIR XALQLARI, Pomir tojiklari (özlarini pomiri deb ataşadi) — Tojikiston Respublikasi tarkibidagi Ğarbiy Pomirning baland toğ vodiysidagi Toğli Badaxşon viloyatida yaşaydigan kiçik xalqlar [yozğulomlar (öz nomi — zgamik), röşonlar (öz nomi — rixen, ruxni) mahalliy guruh xuflar (öz nomi — xu-fij) b-n birga, bartanglar (öz nomi — bartanj) mahalliy guruh aroşorlar b-n birga, şuğnonlar (öz nomi — xugni, xununi) mahalliy aholi bajöylar b-n birga, işkaşimlar (öz nomi
— işkaşumi, işkaşimi) vohonlar (öz nomi — hik, vaxi) va vanjlar] guruhi. Şuningdek, P.x. Afğoniston Ba-daxşoni (röşonlar, şuğnonlar, işkaşimlar, vohonlar, zebaklar, munjonlar)da, Pokistonning Çitrol mavzesi (munjonlar, yidgalar)da va Xunza daryosi vodiysi (vohonlar)da, Xitoyning Sinszyan — Uyğur viloyatida (şuğnonlar va vohonlarga qarindoş sariköllar) yaşaydilar. P.x. katta yevropeoid irqiga mansub bölib, hind-yevropa tillar oilasining şarqiy Eron tili kiçik guruhiga kiruvçi til va lahjalarda sözlaşadilar. Dindorlari, asosan, islom dinining şia, qisman esa sunna mazhablariga e'ti-qod qiladilar. P.x. yaşagan hududlarda qad. zamonlarda Röşon, Şuğnon, Vo-hon davlatlari mavjud bölgan. Asrlar mobaynida bu hududlar çet el bosqinçilari tasarrufiga ham kirgan. 7-a.ning oxirida Pomir yerlari ikki asrdan köproq tibetliklar qöl ostida bölgan. 10-a.dan boşlab Pomir davla-ti mustaqillikka erişgan, keyinçalik esa alohida podşoxliklarga böli-nib ketgan. Qariyb 30 y. mobaynida Afğoniston Badaxşoniga böysungan. 1878 y.da Buxoro xonligi, söngra esa çor Rossiyasi tobeligiga ötgan.
1925 y. 2 yanv.da Tojikiston muxtor Respublikasi tarkibida Toğli Badaxşon muxtor viloyati taşkil etilgan. 20-a. ning 30—90-y.lari va 21-a.ning boşlari davomida jamiyatda sodir bölgan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy özgarişlar natijasida P.x. etnomadaniy jihatdan asta-sekinlik b-n tojiklarga özaro yaqinlaşib va tobo-ra singişib bormoqda. P.x.ning asosiy an'anaviy maşğuloti çorvaçilik, hunarmandçilik va qisman dehqonçilikdan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОМИР ХАЛҚЛАРИ, Помир тожиклари (ўзларини помири деб аташади) — Тожикистон Республикаси таркибидаги Ғарбий Помирнинг баланд тоғ водийсидаги Тоғли Бадахшон вилоятида яшайдиган кичик халқлар [ёзғуломлар (ўз номи — згамик), рўшонлар (ўз номи — рихен, рухни) маҳаллий гуруҳ хуфлар (ўз номи — ху-фиж) б-н бирга, бартанглар (ўз номи — бартанж) маҳаллий гуруҳ арошорлар б-н бирга, шуғнонлар (ўз номи — хугни, хунуни) маҳаллий аҳоли бажўйлар б-н бирга, ишкашимлар (ўз номи
— ишкашуми, ишкашими) воҳонлар (ўз номи — ҳик, вахи) ва ванжлар] гуруҳи. Шунингдек, П.х. Афғонистон Ба-дахшони (рўшонлар, шуғнонлар, ишкашимлар, воҳонлар, зебаклар, мунжонлар)да, Покистоннинг Читрол мавзеси (мунжонлар, йидгалар)да ва Хунза дарёси водийси (воҳонлар)да, Хитойнинг Синьцзян — Уйғур вилоятида (шуғнонлар ва воҳонларга қариндош сарикўллар) яшайдилар. П.х. катта европеоид ирқига мансуб бўлиб, ҳинд-европа тиллар оиласининг шарқий Эрон тили кичик гуруҳига кирувчи тил ва лаҳжаларда сўзлашадилар. Диндорлари, асосан, ислом динининг шиа, қисман эса сунна мазҳабларига эъти-қод қиладилар. П.х. яшаган ҳудудларда қад. замонларда Рўшон, Шуғнон, Во-ҳон давлатлари мавжуд бўлган. Асрлар мобайнида бу ҳудудлар чет эл босқинчилари тасарруфига ҳам кирган. 7-а.нинг охирида Помир ерлари икки асрдан кўпроқ тибетликлар қўл остида бўлган. 10-а.дан бошлаб Помир давла-ти мустақилликка эришган, кейинчалик эса алоҳида подшохликларга бўли-ниб кетган. Қарийб 30 й. мобайнида Афғонистон Бадахшонига бўйсунган. 1878 й.да Бухоро хонлиги, сўнгра эса чор Россияси тобелигига ўтган.
1925 й. 2 янв.да Тожикистон мухтор Республикаси таркибида Тоғли Бадахшон мухтор вилояти ташкил этилган. 20-а. нинг 30—90-й.лари ва 21-а.нинг бошлари давомида жамиятда содир бўлган сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар натижасида П.х. этномаданий жиҳатдан аста-секинлик б-н тожикларга ўзаро яқинлашиб ва тобо-ра сингишиб бормоқда. П.х.нинг асосий анъанавий машғулоти чорвачилик, ҳунармандчилик ва қисман деҳқончиликдан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.