Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Pomologiya

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 340–341-b. — ziyouz.com

    Pomologiya (lot. pomum — meva va ...logiya), navşunoslik — mevali va rezavor ösimliklar navlari töğrisidagi fan. Mevali va rezavor mevali ösimliklarni ilmiy r-nlaştiriş, boğlarning nav tarkibini va ayrim navlarni muttasil yaxşilaş va ulardan boğdorçilikaa samarali foydalaniş masalalarini örganadi. P. fan sifatida 18-a. oxiri — 19-a. boşlarida şakllangan. Ilmiy P. rivojlanişiga ame-rikalik maşhur seleksioner-ösimlikşunos olim Lyuter Berbank (1849— 1926), I.V.Miçurinnpng amaliy işlari va asarlari hal qiluvçi ta'sir körsatdi. Ukrain pomolog olimi L.M.Simi-renko P.ning asosiy mazmunini ifo-dalab berdi. Uning mevali va rezavor mevali ekinlar navşunosligi, nav sinovi va r-nlaştiriş masalalari böyiça asarlari muhim ahamiyatga ega.

    P. mevali va rezavor mevali ekinlar seleksiyasining tarkibiy qismi-dir. Ba'zan P.ga mevali ösimliklarni botanik uslubiyatlar (U.P.Xendrik, K.Kox) b-n örganuvçi botanika fanining bir qismi sifatida karaladi. Ğarbiy Yevropada uning tavsifiy yönalişi (A.Dil, E.Lukas, A.Lerua) ham mavjud.

    Hozirgi davrda P.da navlarni hududlar böyiça işlab çikarişbiologik urganiş (ilmiy muassasalarning pomologiya boğlarida navni dastlabki örganiş, davlat nav sinaş uçastkalarida eng istiqbolli navlarning davlat nav si novi, boğdorçilik xöjaliklarida dastlabki nav sinovi va davlat sinovidan ötgan is-tiqbolli navlarning i şl ab çiqariş nav sinovlari yönalişlarida), navlar agrotexnikasi, navlarni i.ç. vositasi tarzida har tomonlama tavsiflaş masalalariga alohida e'tibor beriladi (yana q. Nav, Navni raionlaştiriş).

    Örta Osiyo, jumladan, Özbekiston P.si ham boy tarixga ega. Olma, nok, urik, şaftoli, olxöri, uzum, anor, anjir, gilos, yonğoq, bodomning mahalliy navlari hamda ularning tavsi-fi haqida 10-a.ga oid manbalarda, şuningdek, «Boburnoma»da ma'lumotlar bor. 20-a. boşlarida Özbekistonda P.ni rivojlantirişda P.P.Şreder, N.N.Şavrov, keyinçalik, K.F.Kostina, I.N.Ryabov, V.V.Kuznetsov, K.V.Vasilyev, A.S.Çerevatenko, A.G.Şreder, A.R.Şreder, S.I.Yagudina, S.Q.Şaripov, S.S.Kalmikov va b. hissa qöşgan.

    Şreder nomidagi Boğdorçilik, uzumçilik va vinoçilik i.t. in-tida har bir meva turlari böyiça kollek-siyalar va P. boğlari barpo etilgan, in-t tomonidan Özbekiston P.siga bağişlangan töplamlar naşr qilingan.

    Ad.: Simirenko L.P., Pomologiya, t. 1—3, Kiyev, 1972—73; Sorta plodovix, subtropiçeskix, orexoplodnix kultur i yagod. T., 1968; Ribakov A.A., Ostrouxova S.A. Özbekiston mevaçiligi. T., 1967; Pomologiya Uzbekistana, T., 1983.

    Sulton Xolnazarov.

    Q.: Nav

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПОМОЛОГИЯ (лот. pomum — мева ва ...логия), навшунослик — мевали ва резавор ўсимликлар навлари тўғрисидаги фан. Мевали ва резавор мевали ўсимликларни илмий р-нлаштириш, боғларнинг нав таркибини ва айрим навларни муттасил яхшилаш ва улардан боғдорчиликаа самарали фойдаланиш масалаларини ўрганади. П. фан сифатида 18-а. охири — 19-а. бошларида шаклланган. Илмий П. ривожланишига аме-рикалик машҳур селекционер-ўсимликшунос олим Лютер Бербанк (1849— 1926), И.В.Мичуриннпнг амалий ишлари ва асарлари ҳал қилувчи таъсир кўрсатди. Украин помолог олими Л.М.Сими-ренко П.нинг асосий мазмунини ифо-далаб берди. Унинг мевали ва резавор мевали экинлар навшунослиги, нав синови ва р-нлаштириш масалалари бўйича асарлари муҳим аҳамиятга эга.

    П. мевали ва резавор мевали экинлар селекциясининг таркибий қисми-дир. Баъзан П.га мевали ўсимликларни ботаник услубиятлар (У.П.Хендрик, К.Кох) б-н ўрганувчи ботаника фанининг бир қисми сифатида каралади. Ғарбий Европада унинг тавсифий йўналиши (А.Диль, Э.Лукас, А.Леруа) ҳам мавжуд.

    Ҳозирги даврда П.да навларни ҳудудлар бўйича ишлаб чикаришбиологик урганиш (илмий муассасаларнинг помология боғларида навни дастлабки ўрганиш, давлат нав синаш участкаларида энг истиқболли навларнинг давлат нав си нови, боғдорчилик хўжаликларида дастлабки нав синови ва давлат синовидан ўтган ис-тиқболли навларнинг и шл аб чиқариш нав синовлари йўналишларида), навлар агротехникаси, навларни и.ч. воситаси тарзида ҳар томонлама тавсифлаш масалаларига алоҳида эътибор берилади (яна қ. Нав, Навни раионлаштириш).

    Ўрта Осиё, жумладан, Ўзбекистон П.си ҳам бой тарихга эга. Олма, нок, урик, шафтоли, олхўри, узум, анор, анжир, гилос, ёнғоқ, бодомнинг маҳаллий навлари ҳамда уларнинг тавси-фи ҳақида 10-а.га оид манбаларда, шунингдек, «Бобурнома»да маълумотлар бор. 20-а. бошларида Ўзбекистонда П.ни ривожлантиришда P.P.Шредер, Н.Н.Шавров, кейинчалик, К.Ф.Костина, И.Н.Рябов, В.В.Кузнецов, К.В.Васильев, А.С.Череватенко, А.Г.Шредер, А.Р.Шредер, С.И.Ягудина, С.Қ.Шарипов, С.С.Калмиков ва б. ҳисса қўшган.

    Шредер номидаги Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик и.т. ин-тида ҳар бир мева турлари бўйича коллек-циялар ва П. боғлари барпо этилган, ин-т томонидан Ўзбекистон П.сига бағишланган тўпламлар нашр қилинган.

    Ад.: Симиренко Л.П., Помология, т. 1—3, Киев, 1972—73; Сорта плодовых, субтропических, орехоплодных культур и ягод. Т., 1968; Рибаков А.А., Остроухова С.А. Ўзбекистон мевачилиги. Т., 1967; Помология Узбекистана, Т., 1983.

    Султон Холназаров.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.