Poraxörlik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 349–350-b. — ziyouz.com
Poraxörlik — pora oliş, pora beriş, bu işda vositaçilik qiliş kabi mansabdorlikjinoyatlari. P. moddiy boylik yoki mulkiy manfaat evaziga muayyan harakatlarni bajariş yoki bajarmaslik b-n tavsiflanadi. Özbekiston Respublikasi JK ga köra, u boşqaruv tartibiga qarşi jinoyatlar sirasiga kiradi. JK böyiça, pora oliş deganda mansabdor şaxsning öz xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etişi lozim yoki mumkin bölgan muayyan harakatni pora berayotgan şaxsning manfaatini közlab bajarişi yoki bajarmasligi evaziga şaxsan özi, yoki vositaçi orqali moddiy qimmatliklar olişi yoki mulkiy naf körişi tuşuniladi. Bunday jinoyat uçun — eng kam oylik iş haqining 50 baravaridan 100 baravarigaça mikdorda jarima yoki muayyan huquqdan maxrum etilgan holda 5 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş jazosi belgilangan. Uşbu jinoyat oğirlaştiruvçi holatlarda sodir etilganda 10 yildan 15 yilgaça ozodlikdan maxrum qiliş jazosi ta-yinlanadi. (ÖzR Jinoyat kodeksi, 210modda). Pora beriş deganda mansabdor şaxsning öz xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etişi lozim yoki mumkin bölgan muayyan harakatni pora bergan şaxsning manfaatlarini közlab bajarişi yoki bajarmasligi evaziga unga bevosita yoki vositaçi orkali moddiy qimmatliklar beriş yoki uni mulkiy manfaatdor etiş tuşuniladi. Pora beriş jinoyati uçun eng kam oylik iş haqining 50 baravarigaça mikdorda jarimadan 5 yildan 10 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliştaça jazo tayinlanadi (ÖzR Jinoyat kodeksi, 211modda). Başar-ti, şaxsga nisbatan pora sörab tovlamaçilik qilingan bölsa yoki bu şaxs jinoiy xarakatlar sodir etilgandan keyin bu haqda öz ixtiyori b-n arz kilsa, çin köngildan puşaymon bölib, jinoyatni oçişda faol yordam bergan bölsa, javobgarlikdan ozod etiladi. Pora oliş yoki beriş xususidagi kelişuvga erişişga qaratilgan faoliyat, şuningdek, manfaatdor şaxslarning topşiriği b-n porani bevosita beriş — pora oliş-berişda vositaçilik qiliş hisoblanadi. Bunday jinoyat uçun eng kam oylik iş haqining 50 baravarigaça mikdorda jarimadan 5 yildan 8 yilgaça ozodlikdan maxrum qilişgaça jazo belgilangan (ÖzR Jinoyat kodeksi, 212 modda). Vositaçilik qilgan şaxs jinoiy harakatlarni sodir etganidan keyin bu hakda öz ixtiyori b-n arz qilsa, çin köngildan puşaymon bölib, jinoyatni oçişda faol yordam bergan bölsa, javobgarlikdan ozod qilinadi. P. niqoblangan şaklda ham amalga oşirilişi, pora qar xil moddiy boyliklar (pul, çet el valyutasi, qimmat-baho buyumlar, qimmatbaho qoğozlar, oziq-ovqat yoki past bahodagi sanoat mollari) şaklida bölişi mumkin. Pora predmetiga muayyan xizmatlar ham kiradi. Aytaylik, tibbiy yoki dam oliş uylariga beriladigan yöllanmalarni takdim etiş, ta'mirlaş, quriliş va b. şu kabi işlarni bajariş. Bir qança mamlakatlarda mansabdor şaxslarning öz mansabi böyiça berilgan huquklaridan şaxsiy boyiş maqsadidagi suiiste'molliklari, ularning poraga sotilişi hollarini kuzatiş mumkin (q. Korrupsiya).
Mirzayusuf Rustamboyev.
Q.: Korrupsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОРАХЎРЛИК — пора олиш, пора бериш, бу ишда воситачилик қилиш каби мансабдорликжиноятлари. П. моддий бойлик ёки мулкий манфаат эвазига муайян ҳаракатларни бажариш ёки бажармаслик б-н тавсифланади. Ўзбекистон Республикаси ЖК га кўра, у бошқарув тартибига қарши жиноятлар сирасига киради. ЖК бўйича, пора олиш деганда мансабдор шахснинг ўз хизмат мавқеидан фойдаланган ҳолда содир этиши лозим ёки мумкин бўлган муайян ҳаракатни пора бераётган шахснинг манфаатини кўзлаб бажариши ёки бажармаслиги эвазига шахсан ўзи, ёки воситачи орқали моддий қимматликлар олиши ёки мулкий наф кўриши тушунилади. Бундай жиноят учун — энг кам ойлик иш ҳақининг 50 бараваридан 100 бараваригача микдорда жарима ёки муайян ҳуқуқдан махрум этилган ҳолда 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланган. Ушбу жиноят оғирлаштирувчи ҳолатларда содир этилганда 10 йилдан 15 йилгача озодликдан махрум қилиш жазоси та-йинланади. (ЎзР Жиноят кодекси, 210модда). Пора бериш деганда мансабдор шахснинг ўз хизмат мавқеидан фойдаланган ҳолда содир этиши лозим ёки мумкин бўлган муайян ҳаракатни пора берган шахснинг манфаатларини кўзлаб бажариши ёки бажармаслиги эвазига унга бевосита ёки воситачи оркали моддий қимматликлар бериш ёки уни мулкий манфаатдор этиш тушунилади. Пора бериш жинояти учун энг кам ойлик иш ҳақининг 50 бараваригача микдорда жаримадан 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиштача жазо тайинланади (ЎзР Жиноят кодекси, 211модда). Башар-ти, шахсга нисбатан пора сўраб товламачилик қилинган бўлса ёки бу шахс жиноий харакатлар содир этилгандан кейин бу ҳақда ўз ихтиёри б-н арз килса, чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, жиноятни очишда фаол ёрдам берган бўлса, жавобгарликдан озод этилади. Пора олиш ёки бериш хусусидаги келишувга эришишга қаратилган фаолият, шунингдек, манфаатдор шахсларнинг топшириғи б-н порани бевосита бериш — пора олиш-беришда воситачилик қилиш ҳисобланади. Бундай жиноят учун энг кам ойлик иш ҳақининг 50 бараваригача микдорда жаримадан 5 йилдан 8 йилгача озодликдан махрум қилишгача жазо белгиланган (ЎзР Жиноят кодекси, 212 модда). Воситачилик қилган шахс жиноий ҳаракатларни содир этганидан кейин бу ҳакда ўз ихтиёри б-н арз қилса, чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, жиноятни очишда фаол ёрдам берган бўлса, жавобгарликдан озод қилинади. П. ниқобланган шаклда ҳам амалга оширилиши, пора қар хил моддий бойликлар (пул, чет эл валютаси, қиммат-баҳо буюмлар, қимматбаҳо қоғозлар, озиқ-овқат ёки паст баҳодаги саноат моллари) шаклида бўлиши мумкин. Пора предметига муайян хизматлар ҳам киради. Айтайлик, тиббий ёки дам олиш уйларига бериладиган йўлланмаларни такдим этиш, таъмирлаш, қурилиш ва б. шу каби ишларни бажариш. Бир қанча мамлакатларда мансабдор шахсларнинг ўз мансаби бўйича берилган ҳуқукларидан шахсий бойиш мақсадидаги суиистеъмолликлари, уларнинг порага сотилиши ҳолларини кузатиш мумкин (қ. Коррупция).
Мирзаюсуф Рустамбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.