Poykiloterm hayvonlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 286-b. — ziyouz.com
Poykiloterm hayvonlar (yun. poikilos — har xil, özgaruvçan va therme — issiq) — sovuq qonli, tana haro-rati taşqi muhit harorati ta'sirida özgarib turadigan hayvonlar. P.h.ga barça umurtqasizlar, baliqlar, suvda va quruqlikda yaşovçilar, sudralib yuruvçilar kiradi. P.h. tanasi harora-ti taşqi muhitga nisbatan 1—2° yuqori yoki taşqi muxdgga teng. Köpçilik P.h. tana harorati quyoş nuri yoki muskullar qisqarişi tufayli kötariladi. Harorat optimal çegaradan oşganida P.h. karaxt bölib qoladi yoki halok böladi. Termoregulyatsiya mexanizmining rivojlanmaganligini nerv sis-temasining nisbatan kam rivojlanganligi, moddalar almaşinuvining sekin borişi (issiqqonli hayvonlarga nisbatan 20—30 marta past), qon aylaniş sistemasining tutaş bölmasligi, arteriya va vena qonining aj-ralmaganligi b-n tuşuntiriş mumkin (yana q. Termoregulyatsiya).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЙКИЛОТЕРМ ҲАЙВОНЛАР (юн. poikilos — ҳар хил, ўзгарувчан ва therme — иссиқ) — совуқ қонли, тана ҳаро-рати ташқи муҳит ҳарорати таъсирида ўзгариб турадиган ҳайвонлар. П.ҳ.га барча умуртқасизлар, балиқлар, сувда ва қуруқликда яшовчилар, судралиб юрувчилар киради. П.ҳ. танаси ҳарора-ти ташқи муҳитга нисбатан 1—2° юқори ёки ташқи мухдгга тенг. Кўпчилик П.ҳ. тана ҳарорати қуёш нури ёки мускуллар қисқариши туфайли кўтарилади. Ҳарорат оптимал чегарадан ошганида П.ҳ. карахт бўлиб қолади ёки ҳалок бўлади. Терморегуляция механизмининг ривожланмаганлигини нерв сис-темасининг нисбатан кам ривожланганлиги, моддалар алмашинувининг секин бориши (иссиққонли ҳайвонларга нисбатан 20—30 марта паст), қон айланиш системасининг туташ бўлмаслиги, артерия ва вена қонининг аж-ралмаганлиги б-н тушунтириш мумкин (яна қ. Терморегуляция).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.