Psoroptoz

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 431-b. — ziyouz.com

Psoroptoz PSOROPTOZ, qötir — hayvonlar terisida parazitlik qiluvçi Psoroptes turkumiga mansub qiçima kanalar tarqatadigan yuqumli kasallik. Soğlom hayvonga kasal hayvondan yuqadi. Kiçima kanalar turi va terida joylaşiş örniga qarab teri ustida, par-patlar orasida, teri ostida, quloq va b. a'zolarda parazitlik qiladi. P. köpinça qiş-bahor paytlarida paydo bölib, hayvonlarda qiçiş, junining tökilişi, terisining yalliğlanişi va qötirlanişi, orikdab ketiş hollari b-n keçadi. Quyonlarning quloq atrofi zararlanadi (quloq qötiri). Qiçima qötir kanalari har xil oraliq xöjayinda, mas, teri usti kanalari (Psoroptes equi) otlarda, P.bovis qoramolda parazitlik qiladi. Taşhis klinik belgilar, zararlangan teri yağirida kanalarning uçraşi, terining zararlanişiga qarab qöyiladi.

Davolaş: qöylar yozda akaritsid (dikrezil, kreolin, neotsidol va b.) vannada (kiçkina xrvuzda) çömiltiriladi, sovuq paytda psorontol, akrodeks, qoramollarga avval emul-gatorlar (OP- 7, sovun va b.), keyin oltingugurt kolloidi, dermatozol yoki taktika emulsiyasi b-n işlov beriladi; otlar 5%li oltingugurt angidridi b-n gaz kamerasida davolanadi.

Oldini oliş: molxonalar, jihrzlar va hayvonlarga akaridsidlar b-n işlov beriş (q. Demodekozlar). PTOZ (yun. ptosis — tuşiş) — köz muskullarining falajlanişi natijasida yuqori qovoqning salqib tuşişi. Tuğma yoki hayotda orttirilgan böladi. T u ğ ma P., köpinça, nasldan-naslga öta-di, deyarli hamma vaqt ikkala köz qovoği salqiydi. Yuqrri qovoqni köta-ruvçi muskulning rivojlanmay qolişi guğma P.ga sabab böladi. Hayotda orttirilgan P.da, köpinça, bitta köz qovoği salqiydi. P.ning bu xili közni harakatlantiruvçi hamda simpa-tik nervlar b-n innervatsiyalanadigan muskullar falajlanişi natijasida röy beradi. P.ni davolaşda unga sabab bölgan omillar bartaraf etiladi. «P.» termini qaysi a'zoning nomiga qöşib aytilsa, şu a'zoning tuşişi tuşuniladi (mas, buyrak P.i yoki nefroptoz va h.k.).

Q.: Demodekozlar

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПСОРОПТОЗ, қўтир — ҳайвонлар терисида паразитлик қилувчи Psoroptes туркумига мансуб қичима каналар тарқатадиган юқумли касаллик. Соғлом ҳайвонга касал ҳайвондан юқади. Кичима каналар тури ва терида жойлашиш ўрнига қараб тери устида, пар-патлар орасида, тери остида, қулоқ ва б. аъзоларда паразитлик қилади. П. кўпинча қиш-баҳор пайтларида пайдо бўлиб, ҳайвонларда қичиш, жунининг тўкилиши, терисининг яллиғланиши ва қўтирланиши, орикдаб кетиш ҳоллари б-н кечади. Қуёнларнинг қулоқ атрофи зарарланади (қулоқ қўтири). Қичима қўтир каналари ҳар хил оралиқ хўжайинда, мас, тери усти каналари (Psoroptes equi) отларда, P.bovis қорамолда паразитлик қилади. Ташҳис клиник белгилар, зарарланган тери яғирида каналарнинг учраши, терининг зарарланишига қараб қўйилади.

Даволаш: қўйлар ёзда акарицид (дикрезил, креолин, неоцидол ва б.) ваннада (кичкина хрвузда) чўмилтирилади, совуқ пайтда псоронтол, акродекс, қорамолларга аввал эмуль-гаторлар (ОП- 7, совун ва б.), кейин олтингугурт коллоиди, дерматозол ёки тактика эмульсияси б-н ишлов берилади; отлар 5%ли олтингугурт ангидриди б-н газ камерасида даволанади.

Олдини олиш: молхоналар, жиҳрзлар ва ҳайвонларга акаридцидлар б-н ишлов бериш (қ. Демодекозлар). ПТОЗ (юн. ptosis — тушиш) — кўз мускулларининг фалажланиши натижасида юқори қовоқнинг салқиб тушиши. Туғма ёки ҳаётда орттирилган бўлади. Т у ғ ма П., кўпинча, наслдан-наслга ўта-ди, деярли ҳамма вақт иккала кўз қовоғи салқийди. Юқрри қовоқни кўта-рувчи мускулнинг ривожланмай қолиши гуғма П.га сабаб бўлади. Ҳаётда орттирилган П.да, кўпинча, битта кўз қовоғи салқийди. П.нинг бу хили кўзни ҳаракатлантирувчи ҳамда симпа-тик нервлар б-н иннервацияланадиган мускуллар фалажланиши натижасида рўй беради. П.ни даволашда унга сабаб бўлган омиллар бартараф этилади. «П.» термини қайси аъзонинг номига қўшиб айтилса, шу аъзонинг тушиши тушунилади (мас, буйрак П.и ёки нефроптоз ва ҳ.к.).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.