Pul
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 436–437-b. — ziyouz.com
Pul (fors-toj.) — Örta Osiyo xonliklari va Yaqin Şarqdagi ayrim davlatlarda qöllanilgan mis çaqa pul. Mas, 1P. 18—19-a.larda Qöqon xonligida 1/45—1/60 tangaga, Buxoroda 1 P. 1/40 tillaga, 1932 y.gaça Eronda 1/40 qironga teng bölgan. PUL — hamma tovarlar va xizmatlar ayirboşlanadigan, umumiy ekvivalent sifatida foydalaniladitan, boşqa barça tovarlar qiymatini ifodalaydigan maxsus tovar; bozor ştisodiyotining eng asosiy vositasi. P. öz tabiatiga köra, 3 xil xususiyatga ega: hamma narsaga ayirboşlanadigan mu-him xarid vositasi; boylik timsoli; mehnatni qiymat şaklida ölçab beradigan vosita.
P. ayirboşlaş, tölov, qiymat ölço-vi, jamğariş (boylik töplaş) kabi vazifalarni bajaradi: qiymat ölçovi — tovarlar qiymati miqsori P. orqali ölçanadi. U boşqa hamma tovar qiymatini ifodalaydi; ayirboşlaş vositasi — P. vosita-sida tovarlar oldisotdi qilinadi; jamğariş vositasi — pul özida mehnatni gavdalantirgani uçun boylikning umumiy şakliga aylanadi. Agar tovar işlab çiqaruvçi öz tovarini sotib, P.ga boşqa tovar sotib olmasa, u P.ni jamğaradi. P. jamğariş uçun, ayniqsa, P. qadrining saqlanişi muhim ahamiyatga ega; tölov vositasi — tovarga uni sotib olingan vaqtda emas, balki ma'lum muddatdan söng haq tölanadigan tovar muomalasi jarayonida yuzaga keladi. Nasiyaga sotilgan tovarlar va xizmatlar haqi tölanganda, qarz qaytarilganda P. tölov vositasi rolini bajaradi. P.ning bu vazifasi muomalaning turli kredit vositalari — veksel, çek, banknotlarnp keltirib çiqaradi. P. şakliga köra, naqd P. (aniq moddiy şaklga, ya'ni qoğoz, tanga) va naqd bölmagan P. (aniq moddiy şaklga ega bölmagan, bankdagi bir joriy hisobvaraqdan boşqasiga köçirib yozib qöyiş orqali harakat qiluvçi P.) körinişida buladi. Muomala doirasi darajasiga köra, milliy P. (asosan, mamlakat hududida amalda böladigan), xalqaro yoki mamlakatlararo (baynalmilal) P.ga bölinadi. Maxsus çiqariladigan jahon P.i yöq, ammo umumiy universal tölov vositasi rolini eng qadri yuqori, erkin almaştiriladigan P. uynaydi. Hoz. paytda dunyoda AQŞ dollarn, Angliya funt sterlingi, Yaponiya iyenasi va 2002 y. yanv.dan muomalaga kiritilgan Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining P. birligi — yevro jaxrn P. i vazifasini bajaradi.
Dilorom Tojiboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПУЛ (форс-тож.) — Ўрта Осиё хонликлари ва Яқин Шарқдаги айрим давлатларда қўлланилган мис чақа пул. Мас, 1П. 18—19-а.ларда Қўқон хонлигида 1/45—1/60 тангага, Бухорода 1 П. 1/40 тиллага, 1932 й.гача Эронда 1/40 қиронга тенг бўлган. ПУЛ — ҳамма товарлар ва хизматлар айирбошланадиган, умумий эквивалент сифатида фойдаланиладитан, бошқа барча товарлар қийматини ифодалайдиган махсус товар; бозор щтисодиётининг энг асосий воситаси. П. ўз табиатига кўра, 3 хил хусусиятга эга: ҳамма нарсага айирбошланадиган му-ҳим харид воситаси; бойлик тимсоли; меҳнатни қиймат шаклида ўлчаб берадиган восита.
П. айирбошлаш, тўлов, қиймат ўлчо-ви, жамғариш (бойлик тўплаш) каби вазифаларни бажаради: қиймат ўлчови — товарлар қиймати миқцори П. орқали ўлчанади. У бошқа ҳамма товар қийматини ифодалайди; айирбошлаш воситаси — П. восита-сида товарлар олдисотди қилинади; жамғариш воситаси — пул ўзида меҳнатни гавдалантиргани учун бойликнинг умумий шаклига айланади. Агар товар ишлаб чиқарувчи ўз товарини сотиб, П.га бошқа товар сотиб олмаса, у П.ни жамғаради. П. жамғариш учун, айниқса, П. қадрининг сақланиши муҳим аҳамиятга эга; тўлов воситаси — товарга уни сотиб олинган вақтда эмас, балки маълум муддатдан сўнг ҳақ тўланадиган товар муомаласи жараёнида юзага келади. Насияга сотилган товарлар ва хизматлар ҳақи тўланганда, қарз қайтарилганда П. тўлов воситаси ролини бажаради. П.нинг бу вазифаси муомаланинг турли кредит воситалари — вексель, чек, банкнотларнп келтириб чиқаради. П. шаклига кўра, нақд П. (аниқ моддий шаклга, яъни қоғоз, танга) ва нақд бўлмаган П. (аниқ моддий шаклга эга бўлмаган, банкдаги бир жорий ҳисобварақдан бошқасига кўчириб ёзиб қўйиш орқали ҳаракат қилувчи П.) кўринишида булади. Муомала доираси даражасига кўра, миллий П. (асосан, мамлакат ҳудудида амалда бўладиган), халқаро ёки мамлакатлараро (байналмилал) П.га бўлинади. Махсус чиқариладиган жаҳон П.и йўқ, аммо умумий универсал тўлов воситаси ролини энг қадри юқори, эркин алмаштириладиган П. уйнайди. Ҳоз. пайтда дунёда АҚШ долларн, Англия фунт стерлинги, Япония иенаси ва 2002 й. янв.дан муомалага киритилган Европа Иттифоқи мамлакатларининг П. бирлиги — евро жахрн П. и вазифасини бажаради.
Дилором Тожибоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.