Pyotr Arkadyeviç Stolipin
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 615–616-b. — ziyouz.com
Stolipin Pyotr Arkadyeviç (1862.5.4, Drezden — 1911.5.9, Kiyev) — Rossiya davlat arbobi. Peterburg un-tini tugatgan (1884). 1889 y.dan Rossiya Içki işlar ministrligida xizmat qilgan. Grodno (1902), Saratov (1903—06) gubernyalari gubernatori, Rossiya Içki işlar ministri (1906 y. 26 apr.dan), ayni paytda Ministrlar Soveti raisi (1906 y. 8 iyundan). S. hukumat raisi bölgaç, Rossiya qişloq xöjaligi. asosida uning iqtisodiyotini tubdan isloh qiliş ğoyasini amalga oşirişga kirişdi. Rossiyada krestyanlar (dehqonlar)ga qişloq jamoasidan ajralib çiqib, ularga alox. ida çek yerlari (tomorqa) ajratilişi haqidagi farmon (1906 y. 9 noyab.), uning asosida III Davlat dumasining qonuni (1910 y. 14 iyun) qabul qilingaç, islohotlar boşlandi. S. taşabbusi va uning iştirokida tayyorlangan islohotlar Stolipin islohoti sifatida maşxur bölgan. Unga köra, dehqonlarga ajratilgan çek yerlarni sotib oliş va sotişga ruxsat berildi. Islohot davomida yer tuziş işlarida asosiy e'tibor dehqonlarning çek yerlarida xutorlar taşkil etişga qaratilgan. Islohotdan közda tutilgan yana bir maqsad Rossiyaning markaziy gubernyalaridan dehqonlarni Sibir, Ural, Oltoy, Turkiston va b. çekka ölkalarga köçiriş bölgan.
Podşo Rossiyasining köçiruvçilik siyosati oqibatida S. islohoti paytida Turkiston ölkasida rus Ağolisining soni 20-a. boşlarida 197 420 kişiga yetgan (19-a. oxirlarida ular 70 745 kişi bölgan), ularning aksariyati hoz. Qozoğiston va Qirğiziston hududlariga, Farğona vodiysiga joylaştirilgan.
S. suiqasd natijasida öldirilgan.
Ad.: Rossiya na rubeje vekov: istoriçeskiye portreti, M., 1991; Özbekistonning yangi tarixi, 1-kitob [Turkiston çor Rossiyasi mustamlakaçiligi davrida], T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СТОЛИПИН Пётр Аркадьевич (1862.5.4, Дрезден — 1911.5.9, Киев) — Россия давлат арбоби. Петербург ун-тини тугатган (1884). 1889 й.дан Россия Ички ишлар министрлигида хизмат қилган. Гродно (1902), Саратов (1903—06) губернялари губернатори, Россия Ички ишлар министри (1906 й. 26 апр.дан), айни пайтда Министрлар Совети раиси (1906 й. 8 июндан). С. ҳукумат раиси бўлгач, Россия қишлоқ хўжалиги. асосида унинг иқтисодиётини тубдан ислоҳ қилиш ғоясини амалга оширишга киришди. Россияда крестьянлар (деҳқонлар)га қишлоқ жамоасидан ажралиб чиқиб, уларга алох. ида чек ерлари (томорқа) ажратилиши ҳақидаги фармон (1906 й. 9 нояб.), унинг асосида III Давлат думасининг қонуни (1910 й. 14 июнь) қабул қилингач, ислоҳотлар бошланди. С. ташаббуси ва унинг иштирокида тайёрланган ислоҳотлар Столипин ислоҳоти сифатида машхур бўлган. Унга кўра, деҳқонларга ажратилган чек ерларни сотиб олиш ва сотишга рухсат берилди. Ислоҳот давомида ер тузиш ишларида асосий эътибор деҳқонларнинг чек ерларида хуторлар ташкил этишга қаратилган. Ислоҳотдан кўзда тутилган яна бир мақсад Россиянинг марказий губерняларидан деҳқонларни Сибирь, Урал, Олтой, Туркистон ва б. чекка ўлкаларга кўчириш бўлган.
Подшо Россиясининг кўчирувчилик сиёсати оқибатида С. ислоҳоти пайтида Туркистон ўлкасида рус Ағолисининг сони 20-а. бошларида 197 420 кишига етган (19-а. охирларида улар 70 745 киши бўлган), уларнинг аксарияти ҳоз. Қозоғистон ва Қирғизистон ҳудудларига, Фарғона водийсига жойлаштирилган.
С. суиқасд натижасида ўлдирилган.
Ад.: Россия на рубеже веков: исторические портреты, М., 1991; Ўзбекистоннинг янги тарихи, 1-китоб [Туркистон чор Россияси мустамлакачилиги даврида], Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.