Pyotr Stolipin

Pyotr Arkadyeviç Stolipin (1862-yil 5-aprel, Drezden — 1911-yil 5-sentabr, Kiyev; sanalar ÖzME'da eski uslubda berilgan) — Rossiya imperiyasining davlat arbobi, 1906—1911-yillarda içki işlar ministri va Ministrlar Soveti raisi. Uning nomi bilan «Stolipin islohoti» deb atalgan agrar islohot boğliq. Rusça Vikipediyaga köra, Stolipin XX asr boşi Rossiya tarixida birinçi navbatda islohotçi va 1905—1907-yillar inqilobini bostirişda katta rol öynagan siyosatçi sifatida ma'lum.12

Inglizça Vikipediyaga köra, Stolipin Saksoniya qirolligining poytaxti Drezdenda, rus diplomati oilasida tuğilgan; uning avlodlari XVI asrdan beri podşolar xizmatida bölgan. ÖzME'ga köra, u 1884-yilda Peterburg universitetini tamomlagan va 1889-yildan Rossiya Içki işlar ministrligida xizmat qilgan. 1902-yilda Grodno, 1903—1906-yillarda esa Saratov gubernatori bölgan.

1906-yil 26-aprelda imperator Nikolay II uni içki işlar ministri etib tayinlagan, şu yilning 8-iyunidan esa Stolipin bir vaqtning özida Ministrlar Soveti raisi lavozimini ham egallagan. Rusça Vikipediyaga köra, uning bu lavozimdagi faoliyati Finlyandiya muxtoriyatini çeklaş, saylov qonunçiligini özgartiriş va II Davlat dumasini tarqatib yuboriş kabi qadamlar bilan ham bölgan; inqilobiy terrorga qarşi kuraş uçun 1906—1907-yillarda harbiy-dala sudlari joriy etilgan.

ÖzME'ga köra, hukumat raisi bölgaç, Stolipin Rossiya iqtisodiyotini qişloq xöjaligi orqali tubdan isloh qilişga kirişgan. 1906-yil 9-noyabrdagi farmon dehqonlarga qişloq jamoasidan ajralib çiqiş va alohida çek yer (tomorqa) oliş huquqini bergan; 1910-yil 14-iyunda III Davlat dumasi şu farmon asosida qonun qabul qilgan. Islohotga köra dehqonlarga öz çek yerlarini sotib oliş va sotişga ruxsat berilgan, yer tuziş işlarida asosiy e'tibor xutor xöjaliklarini taşkil etişga qaratilgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Stolipin monarxiya tarafdori bölib, qişloq iqtisodiyotini zamonaviylaştiriş orqali taxtni mustahkamlamoqçi bölgan: uning fikriça, dehqon jamoasi tugatilib, barqaror yer egalari qatlami vujudga kelsagina inqilobning oldini oliş mumkin edi. Olimlar uning islohoti natijalarini hanuzgaça turliça baholaydi.

Islohotning yana bir maqsadi, ÖzME'ga köra, markaziy guberniyalardan dehqonlarni Sibir, Ural, Oltoy, Turkiston va boşqa çekka ölkalarga köçiriş bölgan. Bu siyosat Turkistonning aholi tarkibiga sezilarli ta'sir körsatgan: ÖzME ma'lumotiça, ölkadagi rus aholisi XIX asr oxirida 70 745 kişi bölgan bölsa, XX asr boşlarida 197 420 kişiga yetgan. Köçirilganlarning köpçiligi hozirgi Qozoğiston va Qirğiziston hududlariga hamda Farğona vodiysiga joylaştirilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, umrining sönggi ön yilida Stolipinga qarşi 11 marta suiqasd uyuştirilgan yoki rejalaştirilgan. 1911-yil sentabrida Kiyevdagi opera teatrida anarxist Dmitriy Bogrov uni otib yaralagan va Stolipin tört kundan keyin vafot etgan. Uning Davlat dumasidagi nutqlaridan olingan «Sizlarga buyuk larzalar kerak, bizga esa buyuk Rossiya kerak!» kabi iboralar keyinçalik maşhur bölib ketgan.