Qabr

Qabr QABR, gör — marhumni dafn etiş uçun tayyorlangan maxsus joy. Q. har bir xalqning urf-odati, yaşaydigan geografik muhiti, kişilarning tabiiyilmiy tasavvurlari, diniy e'tiqodlariga köra bir-biridan farq qiladi. Öliklarni kömadigan xalqlarda, jumladan, özbeklarda ham Q.ning lahad, kamin, tik çuqur va sağana tiplari bor. Aksariyat yer osti suvlari çuqur bölgan qurğoq joylarda lahad qaziladi. Lahad tipidagi Q. Özbekistonda bundan 3500 yil ilgarigi jez davri qabristonlarida ham uçraydi.

Q tayyorlaş uçun yerdan bir m3 çamasi tik çuqur — «ayvonça» qazib, uning bir burçagidan ölik böyi baravar gorizontal kavak — «lahad» kavlanadi, tuproği taşqariga olinadi. Ulik qöyilayotganda görkov lahad içiga tuşib, ölikning boş tomonini qibla (ğarb)ga qaratib yotqizadi. Lahadning teşigiga ğişt, toş, guvala, çim qalab bekitiladi, söngra «ayvonça» tuproq bilan töldiriladi. Ortib qolgan tuproq Q. ustiga tepa qilib uyiladi. Kamin (yoki kamgoh) tipidagi Q.da yer bir metrdan ortiq tik va çözinçoq öra qilib qaziladi. Öra devori ostki yonidan uçburçak şaklida öyiladi. Ölik şu kamin (kamgoh)ga qöyiladi. Kamgoh oğzi ğişt, guvala va boşqalar bilan bekitiladi, söngra Q. tuproq bilan töldiriladi. Tik çuqur şaklidagi Q.da yer ölik böyiga teng qilib kavlanadi, ölik çuqurga çalqança yotqiziladi. Q. oğziga katta yassi toşlar ziçlab teriladi, söngra ustiga tuproq tortiladi. Sağana, asosan, yer osti suvlari yuza bölgan joylarda — Buxoro, Samarqand, Xorazm, Qaşqadaryo, Surxondaryo viloyatlarida tarqalgan, Sağanada yer qazilmaydi. Ölik yer yuzasiga qöyiladi, uning ustiga pişiq ğiştdan gumbazsimon sağana bino qilinadi. Q.larga qaytaqayta ölik qöyiş, ba'zan bir oilaning erkaklarini bir Q.ga (oldin ölganlarning suyaklarini bir çetga surib, örniga yangi ölikni sağanaga) qöyiş odati bölgan. Xotinlar ham şunday tartib bilan qöyilgan. Ba'zi turkiy xalklarda, jumladan, özbeklarda boy tabaqalar sağana qurdirib qöyiş odati bölgan (yana q. Daxma).