Qabziyat

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 1–2-b. — ziyouz.com

Qabziyat (arab. — tutiliş, qisiliş, qotiş), iç qotişi — uzoq vaqt (2 sutkagaça) iç kelmasligi yoki qiyinlik bilan kelişi; notöğri ovqatlaniş, STON LIY PEDIYASI FI ensiklopediyasi» y naşriyoti YENT utolaa, tanişib çiqiş maqsadida maqsadda foydalaniş (sotiş, qonunan taqiqlanadi. nervregulyatsiya faoliyatining buzilişi, içak kasalliklari va boşqalarda kuzatiladi. Q. kasallik belgisi, ba'zan esa mustaqil kasallik hisoblanadi. Yaşaş şaroiti özgartirilganda, safarga çiqqanda ham ba'zan Q. röy berişi mumkin.

Içakning turli qismlari ösma, bavosil tuguni bilan torayib qolganda, töğri içakda axlat yiğilganda («axlat toşi») ham iç qotadi (mexanik Q.). Q.ning atonik va spastik (funksional) xili ham bor. Organizmning umumiy tonusi susayganda, yuqumli kasallik bilan oğrib, uzoq vaqt yotib qolganda, odamning qoni kamayib, ozib ketganda, deyarli qoldiq çiqarmay, yaxşi hazm böladigan yengil ovqat (qand, sutli ovqat, tuxum, göşt) iste'mol qilinganda atonik Q. paydo böladi. Aqliy mehnat bilan şuğullanib, kam harakat qilganda, ovqatlaniş rejimi buzilganda atonik Q. köpinça odat tusiga kirib qoladi. Içni böşatiş ehtiyoji tuğilganda böşanmasdan, istak qaytara berilganda ham Q. kuzatiladi. Hadeb klizma qiliş va surgi dorilar içaveriş atonik Q.ga sabab böladi.

Içakning aylana muskullari uzoq tortişib qolganda (spazm) s p a s t i k Q. röy beradi. Vegetativ nerv sistemasining öta ta'sirlanişi (ruhiy keçinmalar va boşqalar) spazmga sabab böladi. Qörğoşin, anilin böyoği, nikotin (çekiş)dan surunkali zaharlaniş natijasida paydo böladigan Q. ham spastik Q.ga kiradi.

Q.da qorin oğir tuyuladi, tirsillab turadi, mijğib oğriydi, iştaha böğiladi, oğiz bemaza böladi, boş oğriydi, köngil ğaş bölib, iş qobiliyati pasayadi.

D a v o s i : Q. sababiga qarab olib boriladi. Atonik Q.da köp harakat qiliş, sut va ösimlik mahsulotlaridan tayyorlangan ovqat, sabzavot, höl meva, sut, qatiq tavsiya etiladi. Odat tusiga kirib qolgan Q.da içakni böşatiş şartli refleksi vujudga keltiriladi; har kuni ertalab ma'lum vaqgda içakni böşatişga harakat qilinadi. Nahorga bir stakan sovuq suv yoki meva şarbati, qatiq içiş şartli refleks vujudga keltirişga yordam beradi. Kasallikning oldini oliş uçun har kuni erta bilan badan tarbiya qiliş (qorin muskullari maşqi), umuman organizmni çiniqtiriş, kun tartibini töğri taşkil qiliş, vitaminlarga boy ovqatlar yeyiş kerak.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚАБЗИЯТ (араб. — тутилиш, қисилиш, қотиш), ич қотиши — узоқ вақт (2 суткагача) ич келмаслиги ёки қийинлик билан келиши; нотўғри овқатланиш, СТОН ЛИЙ ПЕДИЯСИ ФИ энциклопедияси» й нашриёти ЕНТ утолаа, танишиб чиқиш мақсадида мақсадда фойдаланиш (сотиш, қонунан тақиқланади. нерврегуляция фаолиятининг бузилиши, ичак касалликлари ва бошқаларда кузатилади. Қ. касаллик белгиси, баъзан эса мустақил касаллик ҳисобланади. Яшаш шароити ўзгартирилганда, сафарга чиққанда ҳам баъзан Қ. рўй бериши мумкин.

Ичакнинг турли қисмлари ўсма, бавосил тугуни билан торайиб қолганда, тўғри ичакда ахлат йиғилганда («ахлат тоши») ҳам ич қотади (механик Қ.). Қ.нинг атоник ва спастик (функционал) хили ҳам бор. Организмнинг умумий тонуси сусайганда, юқумли касаллик билан оғриб, узоқ вақт ётиб қолганда, одамнинг қони камайиб, озиб кетганда, деярли қолдиқ чиқармай, яхши ҳазм бўладиган енгил овқат (қанд, сутли овқат, тухум, гўшт) истеъмол қилинганда атоник Қ. пайдо бўлади. Ақлий меҳнат билан шуғулланиб, кам ҳаракат қилганда, овқатланиш режими бузилганда атоник Қ. кўпинча одат тусига кириб қолади. Ични бўшатиш эҳтиёжи туғилганда бўшанмасдан, истак қайтара берилганда ҳам Қ. кузатилади. Ҳадеб клизма қилиш ва сурги дорилар ичавериш атоник Қ.га сабаб бўлади.

Ичакнинг айлана мускуллари узоқ тортишиб қолганда (спазм) с п а с т и к Қ. рўй беради. Вегетатив нерв системасининг ўта таъсирланиши (руҳий кечинмалар ва бошқалар) спазмга сабаб бўлади. Қўрғошин, анилин бўёғи, никотин (чекиш)дан сурункали заҳарланиш натижасида пайдо бўладиган Қ. ҳам спастик Қ.га киради.

Қ.да қорин оғир туюлади, тирсиллаб туради, мижғиб оғрийди, иштаҳа бўғилади, оғиз бемаза бўлади, бош оғрийди, кўнгил ғаш бўлиб, иш қобилияти пасаяди.

Д а в о с и : Қ. сабабига қараб олиб борилади. Атоник Қ.да кўп ҳаракат қилиш, сут ва ўсимлик маҳсулотларидан тайёрланган овқат, сабзавот, ҳўл мева, сут, қатиқ тавсия этилади. Одат тусига кириб қолган Қ.да ичакни бўшатиш шартли рефлекси вужудга келтирилади; ҳар куни эрталаб маълум вақгда ичакни бўшатишга ҳаракат қилинади. Наҳорга бир стакан совуқ сув ёки мева шарбати, қатиқ ичиш шартли рефлекс вужудга келтиришга ёрдам беради. Касалликнинг олдини олиш учун ҳар куни эрта билан бадан тарбия қилиш (қорин мускуллари машқи), умуман организмни чиниқтириш, кун тартибини тўғри ташкил қилиш, витаминларга бой овқатлар ейиш керак.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.