Qabziyat

Qabziyat (arabça — «tutiliş», «qisiliş», «qotiş»), xalq orasida iç qotişi — içakning uzoq vaqt böşanmasligi yoki qiyinçilik bilan böşanişi. ÖzME'ga köra, bu holat ikki sutkagaça davom etadigan iç kelmasligi bilan tavsiflanadi va köpinça notöğri ovqatlaniş, içak faoliyatini nerv orqali boşqariş buzilganda yoki içak kasalliklarida kuzatiladi. Qabziyat ba'zan boşqa kasallikning belgisi, ba'zan esa alohida kasallik sifatida qaraladi. Inglizça Vikipediyaga köra, bunda najas odatda qattiq va quruq böladi, katta yoşdagilarda esa me'yoriy böşaniş kuniga uç martadan haftasiga uç martagaça bölişi mumkin.1

ÖzME qabziyatning bir neça xilini ajratadi. Mexanik qabziyat içak ösma yoki bavosil tuguni sababli torayganda, töğri içakda najas töplanib qotib qolganda yuzaga keladi. Atonik qabziyat organizm tonusi pasayganda, uzoq yotib qolgan yuqumli kasallik bemorlarida, kamqonlik va ozib ketişda, şuningdek, deyarli çiqindi qoldirmaydigan yengil ovqatlar (qand, sut, tuxum, göşt) köp yeyilganda paydo böladi. Kam harakat, aqliy mehnat, ovqatlaniş tartibining buzilişi, böşaniş ehtiyojini tez-tez bosib turiş, surgi dorilar va klizmani haddan taşqari köp qöllaş ham atonik qabziyatga olib keladi. Spastik qabziyat içak muskullarining uzoq tortişib qolişi natijasida röy beradi; bunga ruhiy zöriqiş, qörğoşin, anilin böyoği yoki nikotin bilan surunkali zaharlaniş sabab bölişi mumkin.

Inglizça Vikipediya qabziyatning köp uçraydigan sabablari qatorida najasning yoğon içakda sekin harakatlanişi, ta'sirçan içak sindromi, qalqonsimon bez faoliyatining susayişi, qandli diabet va ayrim dorilarni, jumladan opioidlarni sanaydi.

ÖzME'ga köra, qabziyatda qorin oğirlaşib, dam bölib turadi va simillab oğriydi, iştaha yöqoladi, oğizda yoqimsiz ta'm paydo böladi, boş oğrişi, köngil aynişi va iş qobiliyatining pasayişi kuzatiladi. Inglizça Vikipediya asoratlar sifatida bavosil va orqa teşik yorilişini (anal yoriqni) keltiradi.

Davolaş qabziyat sababiga qarab olib boriladi. ÖzME atonik turda köproq harakat qiliş, sabzavot, meva, sut va qatiq kabi ösimlik va sut mahsulotlarini iste'mol qilişni tavsiya etadi. Odatga aylangan qabziyatda har kuni bir vaqtda içakni böşatişga urinib, şartli refleks hosil qilinadi; ertalab nahorga bir stakan sovuq suv, meva şarbati yoki qatiq içiş bunga yordam beradi. Inglizça Vikipediyaga köra, yetarli suyuqlik içiş, kletçatkaga boy ovqat va jismoniy faollik asosiy çoralar hisoblanadi, ular yordam bermasa, surgi dorilar tayinlanadi. Kasallikning oldini oliş uçun ertalabki badantarbiya, ayniqsa qorin muskullari maşqi, kun tartibiga rioya qiliş va vitaminlarga boy ovqatlaniş foydali.