Qaffol Şoşiy
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 93–94-b. — ziyouz.com
Qaffol Şoşiy (töliq ismi Abu Bakr Muhammad ibn Ali Ismoil Qaffol aşŞoşiy alKabir; 903—976) — şofi'iylik mazhabining yetakçi olimlaridan biri, muhaddis, faqih, tilşunos, şoir. Hazrati Imom (qisqaça — Hastimom) nomi bilan maşhur. Manbalarga qöra, u oğirligi 0,5 g keladigan jajji qulfkalit yasagani uçun «Qaffol» («Qulfçi») laqabi berilgan. Çuqur bilimi, ulkan işlari evaziga Imom alKabir («Uluğ imom») deb ta'riflangan. Şoş (Toşkent)da hunarmand oilada tuğiddi. Samarqand, Buxoro, Termiz şahrilarida bölib, özidan avval ötgan allomalar merosi bilan tanişdi. Taniqli muhaddis va ilohiyotçi Haysam ibn Kulayb qölida ta'lim oldi. Arab Şarqi mamlakatlari böylab uzoq safarda böddi, ança vaqt Bağdodda yaşadi. Maşhur imom Abul Abbos Ahmad ibn Umar ibn asSurayjiy (850—918) ning şogirdi bölgan. Xalifalikda turli lavozim, vazifalarni ado etgan. Q.Ş.Movarounnahrda, xususan, Şoşda şofi'iylik mazhabini tarğib etib, diniy bilimlarning tarqalişiga, şariat asoslari qaror topişiga hissa qöşdi. Uning qonunşunoslik, mantiq kabi sohalarga oid «Qozining fe'latvori», «Odob albahs» («Bahs odobi»), «Husni jadal» («Dialektika gözalligi») kabi asarlari islom olamida maşhur bölgan. QŞ. şe'rlar ham yozgan. Ulardan ayrim parçalar olim Tojiddin asSubkiyning «Tabaqot aşŞofi'iya» («Şofi'iylik mazhabi darajalari») kitobi orqali saqlanib qolgan.
Q.Ş. Toşkentda vafot etgan. Uning qabri ustiga maqbara qurilgan (q. Qaffol Şoşiy maqbarasi).
Ad.: Ma'naviyat yulduzlari, T., 2001; Tölqin Hayit, Qaffol Şoşiy, T., 2004.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАФФОЛ ШОШИЙ (тўлиқ исми Абу Бакр Муҳаммад ибн Али Исмоил Қаффол ашШоший алКабир; 903—976) — шофиъийлик мазҳабининг етакчи олимларидан бири, муҳаддис, фақиҳ, тилшунос, шоир. Ҳазрати Имом (қисқача — Ҳастимом) номи билан машҳур. Манбаларга қўра, у оғирлиги 0,5 г келадиган жажжи қулфкалит ясагани учун «Қаффол» («Қулфчи») лақаби берилган. Чуқур билими, улкан ишлари эвазига Имом алКабир («Улуғ имом») деб таърифланган. Шош (Тошкент)да ҳунарманд оилада туғидди. Самарқанд, Бухоро, Термиз шаҳриларида бўлиб, ўзидан аввал ўтган алломалар мероси билан танишди. Таниқли муҳаддис ва илоҳиётчи Ҳайсам ибн Кулайб қўлида таълим олди. Араб Шарқи мамлакатлари бўйлаб узоқ сафарда бўдди, анча вақт Бағдодда яшади. Машҳур имом Абул Аббос Аҳмад ибн Умар ибн асСурайжий (850—918) нинг шогирди бўлган. Халифаликда турли лавозим, вазифаларни адо этган. Қ.Ш.Мовароуннаҳрда, хусусан, Шошда шофиъийлик мазҳабини тарғиб этиб, диний билимларнинг тарқалишига, шариат асослари қарор топишига ҳисса қўшди. Унинг қонуншунослик, мантиқ каби соҳаларга оид «Қозининг феълатвори», «Одоб албаҳс» («Баҳс одоби»), «Ҳусни жадал» («Диалектика гўзаллиги») каби асарлари ислом оламида машҳур бўлган. ҚШ. шеърлар ҳам ёзган. Улардан айрим парчалар олим Тожиддин асСубкийнинг «Табақот ашШофиъия» («Шофиъийлик мазҳаби даражалари») китоби орқали сақланиб қолган.
Қ.Ш. Тошкентда вафот этган. Унинг қабри устига мақбара қурилган (қ. Қаффол Шоший мақбараси).
Ад.: Маънавият юлдузлари, Т., 2001; Тўлқин Ҳайит, Қаффол Шоший, Т., 2004.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.