Qalamtasvir
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32-b. — ziyouz.com
Qalamtasvir — çiziklar asosida grafika vositalari (qalam, pero, tuş va boşqalar) yordamida yaratiladigan tasvir, çizgi (q. Rasm). Tasviriy san'at, amaliy san'at va me'morlikda muhim örin tutadi: asarning asosi tekis yuza (qoğoz)da uning tasviri (tarhi)ni qalamda işlaş bilan boşlanadi. Q.da sof çiziqli va tonal rasmlar hamda har ikkisi biribiri bilan qöşilib borliqni real aks ettiradi. Q.da bölajak asarning tuzilişi, buyum va obrazlarni fazoda joylaşişi, köriniş çegara çiziqlari, ölçam va nisbatlari belgilab olinadi. Q. (çiziqli rasmlar va çiziqlar qorişmasidan hosil böladigan tonal rasmlar, nursoyali hajmga ega bölgan tasvirlar) işlaşda qalamning nursiz va töq qora tuslari hamda ular orasidagi tuslanişlardan unumli foydalaniş orqali kerakli samaralarga erişiladi. Natura bilan tasvir örtasida töla öxşaşlikka erişiş uçun tasviriy san'atning ifoda vositalari (kompozitsiya, perspektiva, nursoya, proporsiya va boşqalar)dan foydalaniladi. Asliga qarab tasvir işlaşda bilim va könikma hosil böladi. Q. mustaqil dastgoh san'ati (portret, manzara, natyurmort va boşqalar) hamda qöşimça (yirik rangtasvir, haykaltaroşlik va boşqalarda yordamçi) manba vazifasini ötaydi. Tonal rasmlarda çizilgan buyumlarning tuzilişi, fazodagi örni, yuzasining fakturasi, kuzatuvçiga nisbatan yaqin yoki uzoqligini ham körsatiş mumkin.
Q.: Rasm
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛАМТАСВИР — чизиклар асосида графика воситалари (қалам, перо, тушь ва бошқалар) ёрдамида яратиладиган тасвир, чизги (қ. Расм). Тасвирий санъат, амалий санъат ва меъморликда муҳим ўрин тутади: асарнинг асоси текис юза (қоғоз)да унинг тасвири (тарҳи)ни қаламда ишлаш билан бошланади. Қ.да соф чизиқли ва тонал расмлар ҳамда ҳар иккиси бирибири билан қўшилиб борлиқни реал акс эттиради. Қ.да бўлажак асарнинг тузилиши, буюм ва образларни фазода жойлашиши, кўриниш чегара чизиқлари, ўлчам ва нисбатлари белгилаб олинади. Қ. (чизиқли расмлар ва чизиқлар қоришмасидан ҳосил бўладиган тонал расмлар, нурсояли ҳажмга эга бўлган тасвирлар) ишлашда қаламнинг нурсиз ва тўқ қора туслари ҳамда улар орасидаги тусланишлардан унумли фойдаланиш орқали керакли самараларга эришилади. Натура билан тасвир ўртасида тўла ўхшашликка эришиш учун тасвирий санъатнинг ифода воситалари (композиция, перспектива, нурсоя, пропорция ва бошқалар)дан фойдаланилади. Аслига қараб тасвир ишлашда билим ва кўникма ҳосил бўлади. Қ. мустақил дастгоҳ санъати (портрет, манзара, натюрморт ва бошқалар) ҳамда қўшимча (йирик рангтасвир, ҳайкалтарошлик ва бошқаларда ёрдамчи) манба вазифасини ўтайди. Тонал расмларда чизилган буюмларнинг тузилиши, фазодаги ўрни, юзасининг фактураси, кузатувчига нисбатан яқин ёки узоқлигини ҳам кўрсатиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.