Qalqonota yodgorliklari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42–43-b. — ziyouz.com
Qalqonota yodgorliklari — Nurota yölidan 8 km uzoqlikdagi Qalqonota qişloği atroflaridan topilgan arxeologik yodgorliklar majmui (mil. av. 6—5-asr va mil. 6—7- asr). Qalqonotadan 400 m jan.da Qözimontepa şahri xarobasi (mil. av 6—5-asr — mil. 6—7-asr) joylaşgan. Qözimontepada bal. 16 m. umumiy hajmi 50x20 m li qörğon saqlanib qolgan. Qörğonning şim.da bal. 7 m, umumiy hajmi 100x60 m li şahriston bölgan. Qörğon va şahriston mustahkam devor bilan öralgan. Qalqonota qişloği şim. idagi adirlar yaqinida turli davrga oid 300 ga yaqin kattakiçik mozorqörğonlar joylaşgan. Qörğonlarda marhumlarni dafn qilişning turli davrlarga oid 4 ta guruhi aniqlangan: 1) mil. av. 6—5-asrlarga oid doira şaklidagi qörğonlar. Ularning bal. 30 sm dan 70 sm gaça, diametri 5 m dan 10 m gaça. Tepalik tagida çuq. 30 sm dan 1 m gaça, uz. 180— 210 sm, eni 50—80 sm lik tuxumsimon mozor örasi topilgan. Dafn qilingan jasad çalqançasiga, kallasi şim.ga qaratib, oyoqqöllari butun tanasi böylab çözilgan holatda yotqizilgan. Öralardan axomaniylar davriga oid idişlar, temir piçoq, mis va nefrit munçoqlar, böyoq qirğiçlar topilgan; 2) mil. av. 1 va mil. 1-asrlarga oid qörğonlarda katakomba usulida marhumlar dafn etilgan. Tepalikning diametri 30 m, bal. 1,5 m ga yaqin. Töğri burçakli 80 sm lik dafn bölmasiga kiriş yölagi (dromus) topilgan. Dromusdan çuq. 3,5 m, bal. 16 m, eni 3 m tuxumsimon şakldagi dafn etiş xonasi topilgan. Unda mil. av. 1 a.ga oid sopol buyumlar, kiyim parçalari saqlangan; 3) mil. 5—6alarga oid qörğonlarda marhumlar kuydirilgan holda guruhguruh dafn etilgan. Qörgon diametri 20 m, bal. 1,3 m lik tepalikdan iborat. Tepalik tagidan töğri burçakli Zx 1,75 sm li mozor öra topilgan. Öraga şim.ğarbiy tomondan uz. 2 m lik keng zinapoyali dromus tuşirilgan. Öraning sathi tekis şibbalanib, unga kuydirilgan jasadlar qöyilgan. Bundan 35 ta kuydirilgan boş va tana suyaklari, kul va kömir aralaşmalari, jezdan yasalgan uzuklar, munçoklar, Marvda zarb qilingan sosoniylar davriga oid kumuş tangalar topilgan; 4) 6—7-asrlarga oid qörğonlar. Diametri 5 m, bal. 20 sm gaça bölgan 2 ta otaşparastlarga xos bölgan qörğon oçilgan. Birinçi qörğondan bir-biriga qarama-qarşi turgan içida jasadning kalla va qöpoyoq suyaklari bölgan 2 ta sopol xum topilgan. Ikkinçi qörğondan bal. 50 sm lik içida erkak kişi va bolaning kalla suyagi va boşqalar suyak parçalari bor xum topilgan. Xum uç tarafdan mayda sopol idişlar bilan örab olingan (yana q. Karmana).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛҚОНОТА ЁДГОРЛИКЛАРИ — Нурота йўлидан 8 км узоқликдаги Қалқонота қишлоғи атрофларидан топилган археологик ёдгорликлар мажмуи (мил. ав. 6—5-аср ва мил. 6—7- аср). Қалқонотадан 400 м жан.да Қўзимонтепа шаҳри харобаси (мил. ав 6—5-аср — мил. 6—7-аср) жойлашган. Қўзимонтепада бал. 16 м. умумий ҳажми 50x20 м ли қўрғон сақланиб қолган. Қўрғоннинг шим.да бал. 7 м, умумий ҳажми 100x60 м ли шаҳристон бўлган. Қўрғон ва шаҳристон мустаҳкам девор билан ўралган. Қалқонота қишлоғи шим. идаги адирлар яқинида турли даврга оид 300 га яқин каттакичик мозорқўрғонлар жойлашган. Қўрғонларда марҳумларни дафн қилишнинг турли даврларга оид 4 та гуруҳи аниқланган: 1) мил. ав. 6—5-асрларга оид доира шаклидаги қўрғонлар. Уларнинг бал. 30 см дан 70 см гача, диаметри 5 м дан 10 м гача. Тепалик тагида чуқ. 30 см дан 1 м гача, уз. 180— 210 см, эни 50—80 см лик тухумсимон мозор ўраси топилган. Дафн қилинган жасад чалқанчасига, калласи шим.га қаратиб, оёққўллари бутун танаси бўйлаб чўзилган ҳолатда ётқизилган. Ўралардан ахоманийлар даврига оид идишлар, темир пичоқ, мис ва нефрит мунчоқлар, бўёқ қирғичлар топилган; 2) мил. ав. 1 ва мил. 1-асрларга оид қўрғонларда катакомба усулида марҳумлар дафн этилган. Тепаликнинг диаметри 30 м, бал. 1,5 м га яқин. Тўғри бурчакли 80 см лик дафн бўлмасига кириш йўлаги (дромус) топилган. Дромусдан чуқ. 3,5 м, бал. 16 м, эни 3 м тухумсимон шаклдаги дафн этиш хонаси топилган. Унда мил. ав. 1 а.га оид сопол буюмлар, кийим парчалари сақланган; 3) мил. 5—6аларга оид қўрғонларда марҳумлар куйдирилган ҳолда гуруҳгуруҳ дафн этилган. Қўргон диаметри 20 м, бал. 1,3 м лик тепаликдан иборат. Тепалик тагидан тўғри бурчакли Зх 1,75 см ли мозор ўра топилган. Ўрага шим.ғарбий томондан уз. 2 м лик кенг зинапояли дромус туширилган. Ўранинг сатҳи текис шиббаланиб, унга куйдирилган жасадлар қўйилган. Бундан 35 та куйдирилган бош ва тана суяклари, кул ва кўмир аралашмалари, жездан ясалган узуклар, мунчоклар, Марвда зарб қилинган сосонийлар даврига оид кумуш тангалар топилган; 4) 6—7-асрларга оид қўрғонлар. Диаметри 5 м, бал. 20 см гача бўлган 2 та оташпарастларга хос бўлган қўрғон очилган. Биринчи қўрғондан бир-бирига қарама-қарши турган ичида жасаднинг калла ва қўпоёқ суяклари бўлган 2 та сопол хум топилган. Иккинчи қўрғондан бал. 50 см лик ичида эркак киши ва боланинг калла суяги ва бошқалар суяк парчалари бор хум топилган. Хум уч тарафдан майда сопол идишлар билан ўраб олинган (яна қ. Кармана).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.