Qaşqar tekisligi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 106-b. — ziyouz.com
Qaşqar tekisligi QAŞQAR TEKISLIGI, Tarim tekisligi — Xitoyning ğarbiy qismida, Tarim daryosi havzasidagi tekislik. Tyanşan, Pomir, Kunlun va Beyşan toğlari bilan öralgan. Uzunligi ğarbdan şarqqa 1200 km, mayd. 530 ming km2 (Markaziy Osiyoda eng katta). Balandligi şarqdan ğarbga 800 m dan 1500 m gaça kötarilib boradi. Q.t.ning katta qismi Taklamakon qumli çöli bilan band. Relyefining pastqam joylarida keng maydonlarni şörxoklar egallagan. Tekislikning ğarbiy qismida past qator tepalar uçraydi. Iqlimi mö'tadil (ba'zi joylarda kontinental, çöl iqlimi), yozi issiq, qişi qisqa, sovuq va qorsiz. Örtaça t-ra iyulda 26°, qişda —20° gaça. Yillik yoğin 100 mm dan kam. Toğlardan oqib keluvçi daryolar Q.t.ga çiqqaç, suğorişga sarf böladi yoki qumga singib ketadi. Eng yirik daryolari: Tarim, Xötan, Qaşqar, Oqsuv, Könçidaryo; şarqida Lobnor köli bor. Q.t.ning aksari qismi böz tuproqlarda ösuvçi çölga xos ösimliklar bilan qoplangan. Daryo vodiylarida töqay ösimliklari ösadi. Vohalarda, toğ etaklarida dehqonçilik va boğdorçilik bilan şuğullaniladi. Q.t.ning ğarbi va şim.ğarbida Qaşqar, Oqsuv va Yorkend vohalari joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАШҚАР ТЕКИСЛИГИ, Тарим текислиги — Хитойнинг ғарбий қисмида, Тарим дарёси ҳавзасидаги текислик. Тяньшан, Помир, Куньлун ва Бэйшань тоғлари билан ўралган. Узунлиги ғарбдан шарққа 1200 км, майд. 530 минг км2 (Марказий Осиёда энг катта). Баландлиги шарқдан ғарбга 800 м дан 1500 м гача кўтарилиб боради. Қ.т.нинг катта қисми Такламакон қумли чўли билан банд. Рельефининг пастқам жойларида кенг майдонларни шўрхоклар эгаллаган. Текисликнинг ғарбий қисмида паст қатор тепалар учрайди. Иқлими мўътадил (баъзи жойларда континентал, чўл иқлими), ёзи иссиқ, қиши қисқа, совуқ ва қорсиз. Ўртача т-ра июлда 26°, қишда —20° гача. Йиллик ёғин 100 мм дан кам. Тоғлардан оқиб келувчи дарёлар Қ.т.га чиққач, суғоришга сарф бўлади ёки қумга сингиб кетади. Энг йирик дарёлари: Тарим, Хўтан, Қашқар, Оқсув, Кўнчидарё; шарқида Лобнор кўли бор. Қ.т.нинг аксари қисми бўз тупроқларда ўсувчи чўлга хос ўсимликлар билан қопланган. Дарё водийларида тўқай ўсимликлари ўсади. Воҳаларда, тоғ этакларида деҳқончилик ва боғдорчилик билан шуғулланилади. Қ.т.нинг ғарби ва шим.ғарбида Қашқар, Оқсув ва Ёркенд воҳалари жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.