Qizbibi majmuasi

Qizbibi majmuasi — Buxoro viloyati (Jondor tumani)dagi me'moriy yodgorlik (16— 18-asrlar); Buxoro şahridan 30 km ğarbda joylaşgan. Majmua «Bibi Maxsumai pok» nomiga sazovor bölgan Oğoyi Buzurg — Qizbibi nomli maşhur qizning nomi bilan boğliq. Majmuaning umumiy tarhi törtburçakka yaqin, umumiy mayd. 0,5 ga. Şim. va jan. hovlilar atrofida joylaşgan darvozaxona, hujralar, ayvonli masjidxonaqoh, maqbara, quduq, hammom hamda şim.dagi xoli turgan binolardan iborat; hovli sahni pişiq ğiştlar bilan qoplangan. Majmuaga peştoqgumbazli darvozaxona (tarhi 4,3x4,4 m) orqali kiriladi; darvozaxona old tomonining ikki yoniga simmetrik yordamçi xonalar (2,1x1,8 m) qurilgan; darvozaxona yölak (0,8x3,1 m) orqali ğarbiy tomondagi xonalar bilan boğlangan: ularning biri maqbara, ikkinçisi çillaxona vazifasini ötagan; darvozaxonadan keng hovli (19x17 m) ga ötiladi. Hovlining şim. tarafida kiçikroq, darvozaxonaning çap yonida yirikroq hujralar joylaşgan. Ğarbiy tomondagi hujralar örtasida keng supa, hammom, quduq mavjud. Hovlida majmuaning boş mahobatli binosi — masjidxonaqoh (8,2x8,2 m) qad kötargan, u peştoqgumbazli bölib, uning boş peştoği hovlining şarq tarafidagi Qizbibi maqbarasiga qaragan. Taşqi tarafidan masjidxonaqohning 3 ta burçaklariga guldastalar işlangan; mehrob tomondagi 2 ötiş ravoği uni hammom bilan boğlagan. Xonaqohning jan. da 9 ustunli ayvon (10,7x 11,6 m) joylaşgan. Majmuaning şim.dagi hovli (33x9 m) sahni masjid sahni bilan barobar. Masjid bilan maqbara örtasidagi hovli (23x9 m) şim. hovlidan 60 sm past. Hovlining şarqiy tomoni (masjid röparasi)da qurilgan Qizbibi maqbarasi ikki xonadan iborat: şim. xona (4x2,8 m) balxiy gumbaz, sağanali xona (4,8x4,9 m) oddiy gumbaz bilan yopilgan, bezaksiz; faqat taşqi tarzining ba'zi joylari ganç suvoqqilingan; maqbaraning ğarbiy tomoniga ayvon tutaş. Majmuadagi binolardan faqat masjid ayvonigina yoğoç öymakorligi, yiğma bölaklar orasiga qadalgan şişalar, tekis şiftdagi girih naqşlar bilan ziynatlangan. Majmuaning şim. şarqiy qismida darvozaxona bilan maqbara oraliğiga keyinçalik oşxona, otxona va boşqalar yordamçi xonalar qurilgan (ular saqlanmagan). Majmuadan taşqarida, darvozaxonadan oldinroqda ham bir bino bölib, u çillaxona vazifasini ötagan. Unda ruhiy kasallikka çalinganlar davolangan. Qizbibi (Oğoyi Buzurg) ziyoratiga, dardlariga şifo izlab, asosan, ayollar kelgan. Ba'zi ma'lumotlarga köra majmua (ayniqsa, çillaxona)ga faqat ayollar kirişi mumkin bölgan. Q.m. keng qamrovli vazifalarni ötagan, ançagina murakkab tuzilişga ega bölgan me'moriy majmua namunasidir.

Xayrulla Pölatov.