Qizilöngaç
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135–136-b. — ziyouz.com
Qizilöngaç — odam va hayvonlarda ovqat hazm qiliş sistemasining halqum bilan me'da örtasidagi qismi. Quşlarda Q. kengayib, jiğildonni hosil qiladi. Odamda Q. orqa köks oraliğida joylaşgan 23—25 sm uzunlikdagi muskulli nayçadan iborat bölib, kökrak qafasidan diafragma teşigi orqali qorin böşliğiga ötadi va me'daga ulanadi. Q. devori şilliq, şilliq osti va muskul qavatlardan iborat. Şilliq qavati burmalarga yiğilgan bölib, ovqat luqmasi ötayotganida tekislanadi. Q. taşqi tomondan biriktiruvçi töqima bilan qoplanganligi sababli ovqat luqmasi ötayotganida köndalang diametrini osonlikça özgartira oladi. Yutilgan ovqat luqmasi Q. peristaltikasi tufayli me'daga, keyin ovqat hazm qiliş sistemasining hamma qismiga ötadi. Peristaltika — muskullarning tartib bilan qisqarişi ovqat hazm qiliş sistemasining barça qismida böladi. Yutinganda Q. mus-kullari reflektor qisqarişi tufay-li ovqat luqmasi yuqoridan pastga yönaladi. Q.ning yalliğlanişi ezo-fagit deyiladi. Bunga qaynoq va aç-çiq ovqatlar yeyiş, kislota, iş-qorlar ta'siri, şuningdek, turli dori hamda spirtli içimliklarni surunkasiga iste'mol qiliş sabab böladi (yana q. Ovqat hazm qiliş sistemasi).
Q.: Ovqat hazm qiliş sistemasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛЎНГАЧ — одам ва ҳайвонларда овқат ҳазм қилиш системасининг ҳалқум билан меъда ўртасидаги қисми. Қушларда Қ. кенгайиб, жиғилдонни ҳосил қилади. Одамда Қ. орқа кўкс оралиғида жойлашган 23—25 см узунликдаги мускулли найчадан иборат бўлиб, кўкрак қафасидан диафрагма тешиги орқали қорин бўшлиғига ўтади ва меъдага уланади. Қ. девори шиллиқ, шиллиқ ости ва мускул қаватлардан иборат. Шиллиқ қавати бурмаларга йиғилган бўлиб, овқат луқмаси ўтаётганида текисланади. Қ. ташқи томондан бириктирувчи тўқима билан қопланганлиги сабабли овқат луқмаси ўтаётганида кўндаланг диаметрини осонликча ўзгартира олади. Ютилган овқат луқмаси Қ. перистальтикаси туфайли меъдага, кейин овқат ҳазм қилиш системасининг ҳамма қисмига ўтади. Перистальтика — мускулларнинг тартиб билан қисқариши овқат ҳазм қилиш системасининг барча қисмида бўлади. Ютинганда Қ. мус-куллари рефлектор қисқариши туфай-ли овқат луқмаси юқоридан пастга йўналади. Қ.нинг яллиғланиши эзо-фагит дейилади. Бунга қайноқ ва ач-чиқ овқатлар ейиш, кислота, иш-қорлар таъсири, шунингдек, турли дори ҳамда спиртли ичимликларни сурункасига истеъмол қилиш сабаб бўлади (яна қ. Овқат ҳазм қилиш системаси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.