Ovqat hazm qiliş sistemasi

Ovqat hazm qiliş sistemasi — odam va hayvonlar organizmida oziqmoddalarning qayta işlanişi va hazm bölişini ta'minlaydigan organlar majmui. Köpçilik bir hujayralilar (mas, amyoba)da O.x..q.s. funksiya-sini ovqat hazm qiliş vakuollari bajaradi. Bundan taşqari, ayrim bir hujayralilar (mas, tufelka)da oziq kiradigan (oğiz, halqum) va oziq qol-diqlari çiqadigan maxsus teşikçalar ham böladi. Tuban köp hujayralilar (mas, ğovaktanlilar, böşliqiçlilar, içaksiz turbellariyalar)da oziq maxsus hujayralar içida hazm böladi. Umurtqasiz hayvonlar O.h.q.s. juda xilma-xil. Eng oddiy tuzilgan hayvonlar (böşliqiçlilar, taroqlilar) O.h.q.s. oğiz teşigi b-n boşlanadigan va şu teşik b-n tamom böladigan gastral böşliqdan iborat. Köpçilik hay-vonlar (nemertinalar, tögarak çuvalçanglar, mollyuskalar, halqali çuval-çanglar, böğimoyoqlilar) rz- O.h.q.s. oldingi, örta va orqa bölimlardan taşkil topgan bölib, oğiz va anal. teşik or-qali taşqi muhit b-n boğlangan. Odam va umurtqali hayvonlar O.h.q.s.ning tuzilişi oziqlaniş xususiyati va şaroitiga boğliq. O.q.q.s. nayining ol-dingi qismi ixtisoslaşib, oğiz böşliği, halqum va qizilöngaçt hosil qiladi. Oğiz böşliğida jağlar, tişlar, şilimşiq va sölak bezlari, til va b. joylaşadi. O.h.q-S.ningörta qis-mi hisobidan oşqozon, ingiçka içak, jigar, oşqozon osti bezi vujudga keladi. Ovqat hazm qiliş nayining ke-yingi qismi yöğon içak, töğri içak va anal teşikdan iborat. Qizilöngaç, oşqozon, ingiçka içak va yöğon içak birgalikda ovqat hazm qiliş nayini hosil qiladi; uning devori şilim-şiq, seroz va muskul qavatlaridan taşkil topgan. Evolyutsiya jarayonida hayvonlar tanasining yiriklaşuvi tufayli b-n ovqat hazm qiliş nayi şilimşiq qavati yuzasi har xil yöl b-n (içakning uzayib sirtmoq hrsil qilişi, burmalar paydo bölişi, şilimşiq qavat vorsinkalarining rivojlanişi, epiteliyning içak devoriga yoki içak böşliğiga botib kirişi or-qali) kengayib borgan. Ana şu tariqa juda köp sonli mayda (içak devori) yoki yirik (jigar, oşqozon osti) bezlar hosil bölgan. Ovqat hazm qiliş nayi şilimşiq qavati ostida himoya funk-siyasini bajaradigan limfoid folli-kulalar joylaşgan. O.h.q.s. qon va limfa tomirlari b-n ta'minlangan. O.h.q.yening funksional faoliyati murakkab neyro-gumoral va gormonal mexanizmlar orqali boşqariladi. Bu jarayonda O.h.q.s.ning öz gormonlari asosiy ahamiyatga ega (yana q. Neyro-gumoral regulyatsiya, Gormonal regulyatsiya).